سرما و یخ زدگی در گیاهان و روش های مقابله با آن
دوشنبه ۸ مرداد ۱۳۹۷ 3 سال قبل ٬

سرما و یخ زدگی در گیاهان و روش های مقابله با آن

ایران در یکی از مناطق حادثه خیز کره زمین واقع شده است . از ۴۰ نوع بلای طبیعی شناخته شده در جهان ، بیش
از ۳۰ نوع آن در ایران وجود دارد . سرمازدگی یکی از پدیده های جوی است که علیرغم قابل پیش بینی بودن آن در
ردیف حوادث غیر مترقبه تعریف شده است . با تغییراتی که در سال های اخیر در جو زمین بوجود آمده است ،
سرمازدگی در بسیاری از مناطق کشور به صورت بومی در آمده و همه ساله خسارت های فراوانی را به گیاهان و
محصولات کشاورزی وارد می کند . با توجه بیشتر به این مهم در شرایط کشور می توان از خسارت های ناشی از این
پدیده جلوگیری و علاوه بر اقتصاد کشاورزان ، به اقتصاد کشور نیز کمک نمود .
در این بولتن انواع سرماها ، سرمازدگی ها و روش های مقابله با آن توضیح داده شده است . امید است در ارتقا سطح
آگاهی دست اندرکاران بخش کشاورزی و کاهش خسارت ها موثر باشد .
تعاریف
سرما : بالاتر منظور ازسرما کاهش دما به حدود صفر درجه سانتیگراد ویا چند درجه می باشد که می تواند برحسب نوع
گیاه ودرجه مقاومت آن ، به اندامهای مختلف(گل، برگ، میوه، جوانه وشاخه) خسارت وارد نماید.
یخبندان : عبارت است از ک ا هش دما تا چند درجه زیر صفر(یخبندان زمستانه وبهاره ) که براثر آن آب درون سلولی
وبرون سلولی منجمد شده وبه دلیل متلاشی شدن آوندهای چوبی وآبکش وقطع جریان مواد غذایی ، مرگ سلول را باعث
میگردد.
درجه حرارت های بحرانی : حداقل درجه حرارتی که گیاه می تواند با تداوم ۳۰ دقیقه تحمل کند و در بیشتر از این
مدت و کمتر از این درجه حرارت گیاه خسارت می بیند . این درجه حرارت برای گیاهان مختلف و و مراحل مختلف
فنولوژی متفاوت است .
انواع سرمازدگی ویخبندان
۱٫
تشعشعی Radiative Frost یخبندان
۲٫ Convection Frost یخبندان جبهه ای
تشعشعی یخبندان
می تابد در طول روز گرمای خورشید به صورت طول موج کوتاه به زمین . در طول شب زمین گرمای خود را به صورت طول
موج بلند به محیط اطراف خود پس می دهد . دربعضی شرایط خاص در طول شب تا قبل از طلوع آفتاب ، حرارت زمین سریع
از دست می رود و گرما با توجه به سبکتر بودن به سطوح بالایی رفته و هوای سرد جای آن را روی زمین و اطراف گیاه می
گیرد که در چنین شرایطی با توجه به آغاز رشد اولیه ی گیاه و حساس بودن آن باعث وارد آمدن خسارت می شود . این نوع
سرمازدگی اصطلاحا سرمازدگی تشعشعی نامیده می شود . بیش ترین خسارت هایی که در شرایط کشور به وقوع می پیوند د ،
ناشی از این نوع سرمازدگی می باشد .
یخبندان جبهه ای
یخبندانهای جبهه ای به علت جابه جایی توده های هوای سرد مثل توده های هوایی که از سیبری منشاء می گیرند
حادث می شوند . ضخامت لایه هوای سرد در این نوع ی خبندان ممکن است چندین کیلومتر باشد بنابراین برخلاف
یخبندان تشعشعی که منحصر ا در طول شب به وجود می آید ، این نوع یخبندان می تواند روند شبانه روزی داشته باشد .
مقابله با این نوع یخبندان بسیار مشکل و تقریبا غیر ممکن است . البته در زمان وقوع این نوع سرمازدگی ا کثر گیاهان
١
تشعشعی علائم سرمای

سرمای ی است که در اثر تشعشع از سطح زمین در یک محل بوجود می آید .

محیط م کاملا منطقه ای و محلی بوده و در یک محدوده معین و حدود بدون اینکه هوای سرد از
سایر جاها به منطقه نفوذ کند بوجود می آید .

معمولا در زمان فعال بودن گیاه اتفاق می افتد . مانند اواخر پائیز و یا اوائل بهار ( سرماهای زودرس
پائیزه و دیررس بهاره ) .

شبهای آرام که وزش باد وجود ندارد و آسمان صاف و غیر ابری است .

احتمال موفقیت در محافظت از گیاه وجود دارد.

در زمان وقوع این نوع سرما وارونگی دمائی وجود داشته و احتمال سرما و یخ زدگی در روز وجود
ندارد .

تشعشعی چون حرکت هوا در موقع وقوع سرمازدگی کم است ، انتقال گرما از قسمت های مختلف
بدن که در معرض هوا قرار دارد به کندی صو رت می گیرد و در نتیجه انسان سرما را کمتر احساس
می کند و از این رو اغلب کشاورزان در تشخیص این نوع سرمازدگی دچار اشتباه می شوند .
نمو باشد بیشتر خطر سرما در زمانی است که گیاه در حال فعالیت رشد و . اگر در این هنگام دما کمتر از آستانه تحمل
گیاه گردد ، موجب خ سارت خواهد شد و معمولا در اواخر رشد یعنی در اوایل پاییز و در اوایل رشد گیاه یعنی د ر اواخر
زمستان و اوایل بهار رخ می ده د . با دانستن احتمال دقیق اولین یخبندان پاییزه و آخرین یخبندان بهار می توان تاریخ
کشت و برداشت محصول را تعیین و از بروز خسارت جلوگیری کرد .
روشهای مقابله با خسارتهای ناشی از سرما و یخبندان: ( سرمازدگی های تشعشعی )

روش های غیرفعال (درازمدت)

روش های فعال (کوتاه مدت)
روش های غیر فعال ( دراز مدت ) مقابله با سرمازدگی : به کلیه ی فعالیت هایی که از زمان کاشت تا برداشت در
مزرعه برای کاهش خسارت سرمازدگی انجام می شود را مقابله ی غیر فعال گویند . مهمترین روش های غیر فعال شامل :
۱٫
محل انتخاب مناسب کاشت .

اولین مرحله در انتخاب یک مکان برای کاشت یک گیاه جدید گفتگو با مردم محلی درباره محصولات و
ارقام مناسب برای منطقه می باشد.

توجه به توپوگرافی منطقه از اهمیت خاصی برخوردار است . نقاط گود در توپوگرافی یک محل دمای
سردتری دارند . لذا باید از کشت گیاهان در چاله های سرد جدا خودداری نمود .

٢
کاشت گیاهان برگ ریز درشیب هایی که با نور خورشید مواجه نیستند ، موجب تأخیر در شکوفایی گل ها
در بهار می شود و اغلب باعث حفاظت گیاه می شود.
محصولی قبلا اگر ” در یک چاله سرد کشت شده باشد چه باید کرد ؟
¬
به سمت پایین شیب می هر مانعی را که مانع از زهکشی هوای سرد از کنار یک گیاه شود باید حذف کرد.
¬
شاید پرچین این موانع ها ، حصارها ، پوشش گیاهی متراکم در پایین شیب مزرعه باشند .
¬
ردیف های در ختان درباغستان ها و تاکستان ها باید طوری طراحی شوند که زهکشی مطلوب و طبیعی هوای سرد به
خوبی از میان آنها انجام شود.
۲٫
نوع خاک در سرمازدگی از اهمیت بالایی برخوردار است .

خاک های شنی خشک گرما را بهتر از خاک های رسی سنگین انتقال م یدهند .

خاک های سنگی ن ، با ر نگ س یاه نسبت به خاکهای سبک با رنگ روشن تر در زمستان گرمایی بیشتری جذب کرده و
از طرفی درآخر زمستان گیاه دیرتر فعال می شوند .

هنگامی تقریب ا که محتوای آب خاک ” به حد ظرفیت مزرعه رسید (یک یا دو روز پس از مرطوب شدن کامل خاک )،
خاک در وضعیتی است که برای انتقال گرما و ذخیره بسیار مناسب م یباشد .
۳٫
انتخاب پایه مقاوم : پایه های مقاوم به سرما و پایه هایی که گلدهی را به تاخیر می اندازد بسیار مهم است.
مدیریت کوددهی گیاه:
۴٫

یخ درختان بیمار نسبت به خسارت بندان حساسیت بیشتری دارند. کوددهی باعث افزایش سلامت گیاه می شود.

درختانی که به طور مناسب کوددهی نشده اند ، خیلی زود در پاییز برگ های خود را از دست می دهند و در بهار زودتر
از موقع به شکوفه می نشینند.

به منظور افزایش مقاومت گیاهان ، باید از به کار بردن کود ازته در اواخر تابستان یا اوایل پاییز اجتناب نمود.

فسفر نتیجه برای انجام تقسیم سلولی حائز اهمیت است و در برای بهبود دوباره گیاه پس از خسارت یخ زدگی اهمیت
دارد.
کف مزرعه :
۵٫
مدیریت
بین ۱ درجه سانتیگراد هوای اطراف گیاه را گرمتر کند . / ۱ تا ۴ / مدیریت خاک می تواند ۱

اجتناب از خاک ورزی .

ضعیف گرماس ت هوا یک هادی . بنابراین خاک های دارای فضاهای هوای بیشتر و بزرگتر، گرمای کمتری را انتقال می
دهند یا ذخیره می کنند.

انجام هرگونه خاک ورزی موجب ایجاد فضاهای هوا در خاک می شود. بنابراین باید طی دوره های مستعد یخ بندان از
انجام این عملیات اجتناب شود.
٣

اگر خاکی مورد عملیات خاک ورزی نظیر شخم قرار گرفته باشد ، باید از طریق فشرده کردن و آبیاری، به انتقال و
ذخیره گرما در آن کمک کرد و از این طریق این مشکل را بهبود بخشید.

وقتی خاک ها خشک هستند، فضاهای هوای بیشتری وجود دارد که باعث جلوگیری از انتقال و ذخیره گرما در خاک
می شوند. بنابراین در سالهای خشک، حفاظت از یخ زدگی از طریق مرطوب کردن خاک های خشک بهبود م ییابد.

مرطوب کردن خاک اغلب موجب تیره تر شدن خاک می شود و در نتیجه باعث افزایش جذب تشعشع خورشیدی در
خاک می گردد.

باغ برای حفاظت غیرفعال در برابر یخبندان بهتر است کلیه گیاهان پوششی از ات حذف شود.

حذف گیاهان پوششی موجب افزایش جذب تابشی خاک می شود و انتقال و ذخیره گرما در خاک را بهبود می بخشد.

میگردد . ( INA) گیاهان پوششی همچنین موجب افزایش تراکم باکتر یهای فعال تشکیل دهنده هسته یخی

تجزیه ب گیاهان پوششی باید خیلی زود وجین شوند تا امکان قایا با حذف آنها از سطح مزرعه یا باغ فراهم شود.

مستعد یخ این کار باید قبل از وقوع دوره بندان انجام شود.

پوشش می های پلاستیکی، اغلب برای گرم کردن خاک و افزایش حفاظت در برابر سرما استفاده شوند.

می پلاستیک شفاف خاک را بیشتر از پلاستیک سیاه گرم کند.

مرطوب کردن خاک پیش از استفاده از پلاستیک، موجب افزایش کارایی استفاده از پلاستیک می شود و خیلی موثر
است.

هرس دور تنه درختان (دامن درخ ت)، موجب انتقال بهتر انرژی تابشی به خاک زیر درختان می شود و می تواند باعث
بهبود حفاظت گیاه شود.
۶٫
تنظیم استفاده از کننده های رشد گیاهی :
اتفن و پاکلوبوترازل با به تاخیر انداختن ۴ تا ۷ روز در خطر سرمای بهاره موثر شناخته شده است .
رنگ کردن تنه درخت:
۷٫
در شرایط سرد تابش نورخورشید به تنه ی درخت و سرد شدن در شب و همچنین در مناطق پوشیده از برف و انعکاس نور
خورشید از سطح برف به تنه ی درخت باعث ایجاد ترک روی تنه می شود که این عارضه علاوه بر خسارت مستقیم به
درخت باعث ضعیف شدن گیاه و بروز آفات و بیماری ها نیز می شود .
رنگ سفید کردن تنه در کاهش اثرات یخ زدگی به اثبات رسیده است .
۴
ها مهمترین روش ی حفاظتی کوتاه مدت :
۱٫
کنترل سرمای بهاره توسط بخاریها
یک روش برای جایگزین ی انرژ ی از دست رفته از گیاه در شب های یخبندان , سوزاندن توده های سوخت (جام د, مایع یا
گاز) در انواع مختلف بخاری هاست.
ها انواع بخاری :
بخاری های مای عسوز
i.
ii.
بخاری های با سوخت جامد
iii.
بخاری های با سوخت پروپان و گاز طبیعی
روش استفاده از بخاری :

بسیار اهمیت دارد که بخاری ها هنگامی که دمای هوا یک یا دو درجه بالاتر از دمای کشنده برای برگ ها، شکوفه ها یا
جوانه ها است، روشن شوند .
کارگیری بخاری های بزرگ در باغ به هیچ وجه توصیه نمی شود .

به

توزیع بخاری ها در باغ ب ا ید یکنواخت و تقریبا به ازای هر دو درخت یک بخاری و یا ۱۰۰ تا ۱۲۰ بخاری در هکتار
برنامه ریزی شود.

تقریبا در هر هکتار ۱۳۳ لیتر تا ۲۶۵ لیتر نیاز می باشد

کنید سعی کنید نواحی سردتر را در سطح باغ خود شناسایی کنید و بخاری های واقع در این نواحی را زودتر روشن .

بر ای دست یابی به یک دمای مناسب در باغات با وسعت بزرگ و یا مناطقی که تعداد کارگر برای روشن کردن بخاری ها
کم هستند ، باید روشن کردن بخاری ها را از کنار باغ به ویژه از کناره ای که در مقابل باد قرار دارند شروع نمود.

به منظور گرم کردن هوای سرد ورودی باغ توصیه م ی شود تعداد بخاری ها در طرفی که باد سرد وارد باغ و یا مزرعه
می شود ، بیشتر باشد.
۵
استفاده از بخاری باغی در شب یخبندان برای حفظت گیاهان
طبیعی دستگاه بخاری متحرک با سوخت گاز :

سیستم بخاری متحرک شامل ۴ مخزن ۴۵ کیلوگرم ی پروپان است که سوخت مورد نیاز بخار ی که بر
پشت تراکتور نصب می شود را تأمین می کنند.

سانتریف یک پروانه وژی هم در این بخا ر ی تعبیه شده است که هو ای گرم شده را به صورت افق ی و در
جهت عمود بر مسیر حرکت تراکتور به بیرون می دهد .

در هنگام کار, جریان هو ای گرم تا فاصله ۵۰ تا ۷۵ متری از دو طرف تراکتور می رسد. تراکتور به گونه ای
در امتداد ردیف های کاشت حرکت م ی کند که در هر مسیر رفت و برگشت , فضای ناحیه تحت پوشش
بخاری با فضای گر مشده در مسیر قبلی ه مپوشانی داشته باشد.

تراکتور با سرعت ی حرکت می کند که در هر ۱۰ دقیقه یک بار از یک گیاه عبور کن د , بدین ترتیب زمان
کافی برای پوشش دادن مزرعه ای به مساحت ۵ تا ۷ هکتار با یک تراکتور به دست می آید.

بنا به بررسی های انجام شده این بخاری قادر خواهد بود ۷ هکتار پوشش بدهد و بسیار ارزان قیمت تر
نسبت به طرحهای دیگر خواهد بود .
باغی بخاری متحرک با سوخت پروپال
۶
۲ . کنترل سرمای بهاره توسط دستگاه چاهک معکوس انتخابی :
این سیستم بر این اساس عمل می نماید که با چرخش پروانه ای در داخل یک چاهک فلزی یا سیمانی ، هوای
سرد تجمع یافته در سطح باغات را به لایه های بالایی و خارج از تاج درختان حرکت میده د . با استفاده از این
دستگاه تا ۳ درجه سانتی گراد می توان هوای باغ یا مزرعه را گرمتر نمود .
دستگاه چاهک معکوس می تواند توسط یکی از منابع زیر راه اندازی شود :

برق

موتور دیزل یا ژنراتور

تراکتور PTO محور
نمای داخلی چاهک معکوس
نمای چاهک معکوس در باغ
٧
۳ . دستگاه ماشین مولد باد :

حاضر در حال اکثر باغ های مرکبات در کالیفرنی ا ی آمریکا به
وسیله ماشین باد در برابر یخبندان حفاظت می شوند.

ماشین ها ی باد عموماً شامل یک برج فولاد ی بلند و یک پروانه
گردان بزرگ هستند که در نزد یکی رأس این برج قرار م ی گیرد.
پروانه ماشین باد معمولاً از نوع دو یا چهار پره ای و قطر آن بین
۳ تا ۶ متر است . ارتفاع معمول پروانه ها هم در حدود ۱۰ تا
۱۱ متر از سطح زمین است , اما بر ا ی پوشش ه ای گیاه ی
کوتاه تر ممکن است از برج هایی با ارتفاع کمتر هم استفاده شود.
تا آنجا که م ی دانیم, پروانه ها فقط برا ی جلوگیر ی از برخورد با
درختان در این ارتفاع نصب م ی شوند و هیچ دلیل آیرودینامیکی
خاصی برای انتخاب این ارتفاع وجود ندارد.

هنگامی م که پروانه ماشین باد ی چرخد , هوا را از بالا به پایین
کشیده و باعث پایین آوردن هوای گر م بالای سطح وارانگ ی
می شود .

سیستم از مشکلات عمده این هزینه های اولیه ی تهیه ی این
دستگاه می باشد .
مکانیزم عمل ماشین مولد باد
٨
۴٫ مولد مه کنترل سرمای بهاره توسط دستگاه

مه باعث کاهش از دست رفتن گرما از سطح خاک و گیاه به جو می شود . ایجاد مه مصنوعی به عنوان
سدی در برابر هدر رفتن گرما از طریق تشعشع عمل می کند و از این نظر مشابه لایه های ابر می
باشد.

به هنگام سرد شدن تشعشع هوا ، مه می تواند تا حدود ۴ درجه سانتیگراد گرما ت امین نماید از این
طریق باعث حفاظت گیاه در برابر سرما شود .
۵ . استفاده از دود :
از قدیم اعتقاد بر این بوده که دود می تواند در مقابله با سرمازدگی موثر باشد . امروزه استفاده از دود توصیه نمی
شود چون اصولا دود در شب هایی که وارانگی حرارتی ایجاد شده است ، گرمایی را که به صورت طول موج بلند
از زمین خارج می شود را از خود عبور داده و همچنین در روز بعد نور خورشید را که به ص ورت طول موج کوتاه
است ، از خود عبور نمی دهد . از طرفی ایجاد دود از نظر مسائل محیط زیستی نیز بسیار زیان آور می باشد .
٩
۶٫ ب مواد شیمیایی در ه تاخیر انداختن گلدهی :

ب یکی از روشهای کنترل سرمای بهار ه در باغات ه تاخیر انداختن گلدهی و فرار از خطر سرمای بهاره
می باشد.

استفاده از اتفون ، جیبرلین ، روغن ولک و روغن های طبیعی در زمان مناسب میتواند زمان گل دهی را
به عقب بیاندازد .
۷ . استفاده از آبیاری در مقابله با سرمازدگی :

می باشند تبدیل بخار آب به آب و آب به یخ واکنش های گرما ده .

یخ ب س به ازای هر گرم آب در حال تن حدود ۸۰ کالری گرما در سطح برگ آزاد می شود. که می تواند ۲
درجه سانتی گراد هوا را گرم کند .

می هنگامی که آب به روی سطح گیاه یا خاک ریزد , مقداری از گرمای آب به هوای سرد اطراف منتقل
می شود.

یخ گرمای حاصل از سرد شدن و زدن آب می تواند انرژی از دست رفته در ی ک شب یخبندان تشعشعی را
جبران نماید.

اصولا استفاده از آبیار در مقابله با سرمازدگی از ریزه کاری های بسیار زیادی برخوردار است که عدم
توجه به کلیه ی مسائل و جوانب باعث می شود که بعضا نتیجه ی عکس عاید گردد .
آب پاش ها :

این روش برای حفاظت در برابر یخ بندان دارای قدمتی بیشتر از ۶۰ سال است .

فاصله بین آب پاش ها با توجه به نوع محصول و فاصله کشت آن متغیر است .

می گیرند برای درختان آب پاش ها معمولا به صورت یک در میان بین ردیف ها ی درختان قرار .

فاصله آب پاش ها باید حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد قطر خیس شده توسط آب پاش باشد .

یا مستطیلی باشد آب پاش ها در مزرعه می تواند مثلثی ، مربعی و .

باشد جنس نازل ها باید برنجی یا فلزی .
١٠

مکانیزم آن است که آب در دوره های متوالی و به مقدار کافی بر روی گیاه پاشیده شود , به طوری
که در فاصله دو دور متوالی پاشش آب , دمای بافت گیاهی به پایی ن تر از حد بحرانی کاهش پیدا
نکند .

آب باید به طور پیوسته و به مقدار کم , اما به صورت هد ف دار در سطح گیاه ریخته شود تا از
گرمای حاصل از سرد شدن آن استفاده شود .

در روش آب پاش های زیردرختی سنتی , آب با مقدار و سرعت کافی بر روی زمین پاشیده می شود
تا دمای سطح زمین در حدود صفر درجه حفظ شود .

شاخه تا زمانی که مخلوط شفاف آب و یخ بر روی ها گیاه وجود دارد و قطره های آب از قندیل های
یخی می چکد , دمای قسمت هایی از گیاه که با یخ پوشیده شده است در حدود صفر درجه باقی
می ماند .

به نتیجه مناس ب برای دستیابی , باید قسمت های مخت لف گیاه با آب پوشیده شوند و هر ۳۰ تا ۶۰
ثانیه یک بار با آب خیس شوند.

یکنواختی در توزیع آب برای ایجاد پوشش یکسان از اهمیت بالایی برخوردار است لذا قبل از بروز
سرما باید آب پاش ها و مسیر آب و نازل ها چک شوند .

تا زمانی که درجه حرارت به یک درجه سانتی گراد بالای درجه حرارت بحرانی نرسیده است باید
آب پاش ها را قطع نکنیم .

هنگامی که یک سیستم آب پاش شروع به کار م ی کند , ابتدا دمای هوا مقداری کاهش م ی یابد , اما
به پایین تر از دمای قطر ه های آب نم ی رسد و معمولاً با شروع ی خ زدن آب و آزاد شدن گرمای نهان ,
دما مجدداً بالا می رود .

خاموش کردن آب پاش ها را تا زمانی که دمای دماسنج تر مقداری از صفر درجه بالاتر می رود , به
تأخیر انداخت .

آب پاش های زیردرختی معمولاً برای حفاظت درختان خزان دار در مناطقی که دمای حداقل خیلی
پایین نباشد و تنها به چند درجه حفاظت نیاز باشد , مورد استفاده قرار می گیرند .

هدف اصلی استفاده از آب پاش های زیردرختی آن است که دمای سطوح خیس شده در حدود صفر
درجه حفظ شود.

در صورت کار کردن آ بپاش ها , دمای هوای مجاور سطح زمین افزایش م ی یابد و به نزدیک صفر
درجه می رسد , بنابراین هوای نزدیک سطح زمین در این شرای ط گرمتر از گیاهان حفاظت نشده
است.

قسمت می هوای گرمی که در نزدیک سطح قرار دارد باعث ایجاد ناپایداری جوی در آن شود که در
نتیجه آن گرمای محسوس به طرف بالا جریان می یابد و به گیاهان می رسد.
آبیاری بارانی : معایب

بزرگترین عیب روش آب پاش ها , هزینه بالای نصب و مقدار بسیار زیاد آب مورد نیاز است.

می کمبود منابع آب موجب محدودیت در استفاده از این روش شود.

آبیاری با آب پاش های رودرختی برای حفاظت گیاهان کم رشد و برخی درختان میوه خزان دار در
برابر یخبندان استفاده می شود , اما در گیاهانی که ساختار شاخه ای آنها ضعیف اس ت (مانند درخت
بادام) و شاخه های آنها ممکن است زیر بار وزن یخ بشکند, نمی توان از این روش استفاده کرد.
١١
مقایسه ی بلورهای شفاف و غیر شفاف
آبیاری قطره ای :

سیستم های آبیاری قطره ای هم در برخی مواقع برای حفاظت در برابر یخبندان مورد استفاده قرار
گرفته و نتایج متنوعی را به دنبال داشته اند.

اگر آب روی زمین به صورت مخلوط آب و یخ با دمای صفر درجه وجود دارد , نشان می دهد که
سیستم عملکرد مؤثری دارد.

باید توجه داشت که اگر سیستم آبیاری قطره ای در زمان یخبندان های بسیار شدید کار کند ,
ممکن است یخ بزند و شدیدا” آسیب ببیند.

باشد اگر تمام آب یخ بزند و ظاهر یخ شیری رنگ و مات , نشان دهنده آن است که سیستم مورد
استفاده در آن شرایط از کارآیی مؤثری برخوردار نیست.
سطحی آبیاری :

یکی از رایج ترین روش های حفاظت در برابر یخبندان آن است که آب از طریق شیار , کانال و یا
آبیاری غرقابی, مستقیما” به روی خاک جریان یابد.

تأمین می بیشترین حفاظت در اولین شب پس از جاری کردن آب شود و به مرور زمان که خاک از
آب اشباع می شود, کارآیی این روش کاهش می یابد.

۱ افزایش م ییابد. °C 23 , دمای هوای باغ °C آبیاری یک باغ مرکبات با آب

ج دمای آب هم از آن هت اهمیت دارد که هرچقدر آب گرمتر باشد , پس از سرد شدن گرمای
بیشتری آزاد می کند.

معمولا” کم این روش بهترین کارآیی را برای درختان رشد و مو در زمان یخبندا ن های تشعشعی
دارد.
١٢
غرقاب کردن :

هزینه نسبت ا به دلیل ” پایین روش آبیاری غرقابی , معمولا ” سود اقتصادی حاصل ا ز این روش
حفاظتی بالاست.

اگر آبیاری غرقابی قبل از وقوع یخبندان انجام شود, می توان با استفاده از این روش به حفاظتی
۴ دست یافت. C° معادل

پایین پیش می یخ زدن آب از بالا به طرف رود. هنگامی که یخ در قسمت های سطحی تشکیل
می شود, فضاهای هوا در فاصله بین آب مایع زیرین و یخ بالایی ایجاد می شود و مانع از انتقال گرما
از طرف پایین به بالا م ی گردد. بدین ترتیب دمای سطح پوشیده از یخ ممکن است به پایی ن تر از
صفر درجه برسد و موجب سردتر شدن قسمت های سطحی و کاهش دمای هوا شود.
آبیاری شیاری :

هنگامی حاصل می بازدهی در این روش شود که شیارها مستقیماً در زیر قسمت های تحت حفاظت
گیاه قرار داشته باشند.

شیارهای محل جریان آب باید درحاشیه ردیف های درختان به گونه ای تهیه شوند که هوایی که به
وسیله جریان آب گرم م ی شود, مستقیماً از حاشیه فضای پوشش داده شده از درخت به طرف بالا
حرکت کند و شاخ و برگ درخت را گرم کند

این شیارها نباید کاملاً در فضای زیر درخت که هوا به خودی خود کمی گرمتر است و یا در فضای
بین ردیف های درختان که هوای گرم بدون رسیدن به شاخ و برگ درخت به بالا صعود م ی کن د,
قرار داشته باشند.

باید حتی شیارها الامکان عریض تر باشند تا سطح تماس بیشتری را بین آب و هوا تأمین کنند.

به پایین آبیاری شیاری باید به اندازه کافی زودتر آغاز شود تا قبل از آنکه دمای هوا تر از حد بحرانی
برای آسیب دیدگی گیاه برسد, جریان آب به انتهای زمین رسیده باشد

تشکیل یخ بر روی سطح آب باعث ممانعت از انتقال گرما از آب به هوا و کاهش حفاظت می شود.

آب سرد خارج شده از شیارها نباید مجدداً وارد مسیر جریان شود.
حاصل نماییم چگونه از زمان وقوع سرما و احتمال خطر سرمازدگی اطلاع :
مهمترین ف در مقابله با سرمازدگی یکی از اکتور ها آگاهی پیدا کردن از زمان وقوع پدیده است . اطلاع رسانی
باید حداقل سه روز قبل از سرما انجام گیرد تا کشاورزان وقت کافی برای آمادگی را داشته باشند . در کلیه ی
استان ها ادارات هواشناسی با استفاده از نقشه های هواشناسی سطح زمین و سطوح فوقانی ، پیش بینی ۷۲
ساعته شرایط آب و هوایی را انجام می دهند . با برقرای ارتباط مستمر با ادارات هواشناسی به راحتی می توان از
شرایط آب هوایی سه روز آینده اطلاع حاصل نمود . در شب هایی که وقوع سرما پیش بینی شده است نیز با
نصب دستگاه های سرمابان و تنظیم آن با توجه به نوع محصول ، فنولوژی گیاه و درجه حرارت بحرانی میتوان در
زمان مناسب اقدام به مقابله با سرمازدگی نموده و محصول را از گزند خسارت دور نگه داشت .
١٣
١۴
نمونه هایی از دستگاه سرمابان
هدف از طراحی این سری دستگاها اعلام زمان مناسب برای شروع اقدامات لازم برای مقابله با سرمازدگی
است.این دستگاها در SMS بهاره و پاییزه ، می باشد. هشدار سرمازدگی بوسیله علائم صوتی آژیر و ارسال پیام
صورت افت دما به مقدار” دمای بحرانی .”زمان شروع اقدامات لازم را اعلام می کند. قسمت اصلی این دستگاه
یک ترموستات صنعتی با استفاده از یک دماسنج دارای قابلیت اندازه گیری دقیق دما در حدیکدهم درجه م ی
باشد.این ترموستات دارای دو خروجی میباشد . ترموستات به گونه ای متناسب بادمای بحرانی سرم ا زدگی
تنظیم میشود که خروجی اول آن با دو درجه اختلاف قبل از رسیدن به دمای بحرانی آژیر دستگاه را به صدا در
میاورد .در صورت افت بیشتر دما . خروجی دوم دستگاه که روی دما ی نزدیکتری به دمای بحرانی سرمازدگی
تنظیم می شود ؛ فعال شده و زمان آغاز اقدامات عملی را با روشن شدن لامپ یا آژیر نشان می دهد .این اعلام
وضعیت به کشاورز هشدار داده و او را آماده اقدامات مقابله عملی، در صورت افت بیشتر دما می کند.باتری این
دستگاه با استفاده از انرژی خورشیدی شارژ می شود و بدین جهت در تمام مناطق قابل نصب و بهره برداری می باشد .در صورت ابری بودن هوا می تواند به مدت چهار روز کارائی دقیق داشته باشد سامانه دارای قابلیت فرمان دادن خودکار و راه اندازی سیستم های مختل
هشدار بوسیله شبکه تلفن همراه . SMS را نیز دارا می باشد
شناسی پانل تجزیه تحلیل دستگاه هوا ایستگاه هواشناسی کشاورزی
که ایستگاه هواشناسی کشاورزی دستگاهی است ۲۶ پارامتر هواشناسی را انازه گیری و تجزیه تحلیل می
نماید . این دستگاه قابلیت شبکه سازی دراد که در هر زمان در مکان های مختلف می توان با ان ار طریق شبکه
ارتباط گرفت و اطلاعات مورد نیاز را دریافت نمود.
شبکه سازی و اشتراک اطلاعات :
شبکه اجزاء
×
شبکه تلفنی ثابت و همراه
×
شبکه رایانه ای
×
بیسیم
×
ایستگاهای هواشناسی کشاورزی
×
ایستگاهای هواشناسی کشوری
×
ایستگاهای دانشگاهی
×
شبکه اینترنت
×
ایستگاهای ماهواره ای

حس گرها : پارامترهای محیطی ابتدا توسط حس گرها به مقادیر الکتریکی تبدیل می گردد و در
حافظه گیرنده و فرستنده های راه دور متصل به آن ها ذخیره می گردند .

گیرنده – فرستنده : این گیرنده فرستنده ها قادر به ارتباط به طریق رادیویی و یا سیستم های تلفن
همراه می باشند . اطلاعات و داده های جمع آوری شده را به ایستگاه مرکزی انتقال می دهند .و
همچنین قادر به دریافت فرمان از نرم افزار مرکزی نیز می باشد . این فرامین می تواند اطلاعات کنترلی
از قبیل روشن و خاموش کردن یک پمپ ، کلید ، دستگاه تولید باد ، بخاری و………. باشد .

ایستگاه مرکزی : این ایستگاه مشتمل بر یک گیرنده و یک کامپیوتر ی باشد که گیرنده به عنوان
کنترل کننده شبکه انجام وظیفه نموده و در دوره زمانهای مشخص ( معمولا هر ۱۵ دقیقه یک بار )
اطلاعات ذخیره شده در قسمت گیرنده فرستنده های میدانی را از طریق شبکه بی سیم و یا شبکه تلفن
همراه دریافت می کند . این دستگاه مرکزی به تعداد زیادی ایستگاه وصل می شود .
١۵

نرم افزار : نرم افزار سیستم وظیفه دریافت اطلاعات از دستگاه مرکزی به کامپیوتر را به عهده دارد و
server داده ها را جمع آوری و برای آنالیز آماده می کند . و در قسمت server بر اساس سیستم
تجزیه و تحلیل داده ها صورت می گیرد .

شبکه ارتباطی : شبکه ارتباطی با توجه به تکنولوژی انتخاب شده در این ایجاد ارتباط از سه طریق
شبکه تلفنی شهری ، تلفن همراه و همچنین ایجاد شبکه های خصوصی رایانه ای ، بهره گیری کرده و
اطلاعات مربوط به یک ایستگاه مرکزی و ایستگاه های هواشناسی متصل به آن را به یک مرکز انتقال
می دهد .

با بهره گیری از تسهیلات ایجاد شده که کلیه ی مناطق کشور را پوشش می دهد می توان پیش آگاهی
های دقیقی را برای مناطق مختلف با توجه به شرایط هر منطقه ارائه نمود .
Frost Warning Network
١۶
Dew Point & data loggers
Stations
SARMABAN
Precision Farming Center
SMS
Agro Stations
Automatic Weather Stations

سرما و یخ زدگی در گیاهان و روش های مقابله با آن
دوشنبه ۸ مرداد ۱۳۹۷ 3 سال قبل ٬

سرما و یخ زدگی در گیاهان و روش های مقابله با آن

ایران در یکی از مناطق حادثه خیز کره زمین واقع شده است . از ۴۰ نوع بلای طبیعی شناخته شده در جهان ، بیش
از ۳۰ نوع آن در ایران وجود دارد . سرمازدگی یکی از پدیده های جوی است که علیرغم قابل پیش بینی بودن آن در
ردیف حوادث غیر مترقبه تعریف شده است . با تغییراتی که در سال های اخیر در جو زمین بوجود آمده است ،
سرمازدگی در بسیاری از مناطق کشور به صورت بومی در آمده و همه ساله خسارت های فراوانی را به گیاهان و
محصولات کشاورزی وارد می کند . با توجه بیشتر به این مهم در شرایط کشور می توان از خسارت های ناشی از این
پدیده جلوگیری و علاوه بر اقتصاد کشاورزان ، به اقتصاد کشور نیز کمک نمود .
در این بولتن انواع سرماها ، سرمازدگی ها و روش های مقابله با آن توضیح داده شده است . امید است در ارتقا سطح
آگاهی دست اندرکاران بخش کشاورزی و کاهش خسارت ها موثر باشد .
تعاریف
سرما : بالاتر منظور ازسرما کاهش دما به حدود صفر درجه سانتیگراد ویا چند درجه می باشد که می تواند برحسب نوع
گیاه ودرجه مقاومت آن ، به اندامهای مختلف(گل، برگ، میوه، جوانه وشاخه) خسارت وارد نماید.
یخبندان : عبارت است از ک ا هش دما تا چند درجه زیر صفر(یخبندان زمستانه وبهاره ) که براثر آن آب درون سلولی
وبرون سلولی منجمد شده وبه دلیل متلاشی شدن آوندهای چوبی وآبکش وقطع جریان مواد غذایی ، مرگ سلول را باعث
میگردد.
درجه حرارت های بحرانی : حداقل درجه حرارتی که گیاه می تواند با تداوم ۳۰ دقیقه تحمل کند و در بیشتر از این
مدت و کمتر از این درجه حرارت گیاه خسارت می بیند . این درجه حرارت برای گیاهان مختلف و و مراحل مختلف
فنولوژی متفاوت است .
انواع سرمازدگی ویخبندان
۱٫
تشعشعی Radiative Frost یخبندان
۲٫ Convection Frost یخبندان جبهه ای
تشعشعی یخبندان
می تابد در طول روز گرمای خورشید به صورت طول موج کوتاه به زمین . در طول شب زمین گرمای خود را به صورت طول
موج بلند به محیط اطراف خود پس می دهد . دربعضی شرایط خاص در طول شب تا قبل از طلوع آفتاب ، حرارت زمین سریع
از دست می رود و گرما با توجه به سبکتر بودن به سطوح بالایی رفته و هوای سرد جای آن را روی زمین و اطراف گیاه می
گیرد که در چنین شرایطی با توجه به آغاز رشد اولیه ی گیاه و حساس بودن آن باعث وارد آمدن خسارت می شود . این نوع
سرمازدگی اصطلاحا سرمازدگی تشعشعی نامیده می شود . بیش ترین خسارت هایی که در شرایط کشور به وقوع می پیوند د ،
ناشی از این نوع سرمازدگی می باشد .
یخبندان جبهه ای
یخبندانهای جبهه ای به علت جابه جایی توده های هوای سرد مثل توده های هوایی که از سیبری منشاء می گیرند
حادث می شوند . ضخامت لایه هوای سرد در این نوع ی خبندان ممکن است چندین کیلومتر باشد بنابراین برخلاف
یخبندان تشعشعی که منحصر ا در طول شب به وجود می آید ، این نوع یخبندان می تواند روند شبانه روزی داشته باشد .
مقابله با این نوع یخبندان بسیار مشکل و تقریبا غیر ممکن است . البته در زمان وقوع این نوع سرمازدگی ا کثر گیاهان
١
تشعشعی علائم سرمای

سرمای ی است که در اثر تشعشع از سطح زمین در یک محل بوجود می آید .

محیط م کاملا منطقه ای و محلی بوده و در یک محدوده معین و حدود بدون اینکه هوای سرد از
سایر جاها به منطقه نفوذ کند بوجود می آید .

معمولا در زمان فعال بودن گیاه اتفاق می افتد . مانند اواخر پائیز و یا اوائل بهار ( سرماهای زودرس
پائیزه و دیررس بهاره ) .

شبهای آرام که وزش باد وجود ندارد و آسمان صاف و غیر ابری است .

احتمال موفقیت در محافظت از گیاه وجود دارد.

در زمان وقوع این نوع سرما وارونگی دمائی وجود داشته و احتمال سرما و یخ زدگی در روز وجود
ندارد .

تشعشعی چون حرکت هوا در موقع وقوع سرمازدگی کم است ، انتقال گرما از قسمت های مختلف
بدن که در معرض هوا قرار دارد به کندی صو رت می گیرد و در نتیجه انسان سرما را کمتر احساس
می کند و از این رو اغلب کشاورزان در تشخیص این نوع سرمازدگی دچار اشتباه می شوند .
نمو باشد بیشتر خطر سرما در زمانی است که گیاه در حال فعالیت رشد و . اگر در این هنگام دما کمتر از آستانه تحمل
گیاه گردد ، موجب خ سارت خواهد شد و معمولا در اواخر رشد یعنی در اوایل پاییز و در اوایل رشد گیاه یعنی د ر اواخر
زمستان و اوایل بهار رخ می ده د . با دانستن احتمال دقیق اولین یخبندان پاییزه و آخرین یخبندان بهار می توان تاریخ
کشت و برداشت محصول را تعیین و از بروز خسارت جلوگیری کرد .
روشهای مقابله با خسارتهای ناشی از سرما و یخبندان: ( سرمازدگی های تشعشعی )

روش های غیرفعال (درازمدت)

روش های فعال (کوتاه مدت)
روش های غیر فعال ( دراز مدت ) مقابله با سرمازدگی : به کلیه ی فعالیت هایی که از زمان کاشت تا برداشت در
مزرعه برای کاهش خسارت سرمازدگی انجام می شود را مقابله ی غیر فعال گویند . مهمترین روش های غیر فعال شامل :
۱٫
محل انتخاب مناسب کاشت .

اولین مرحله در انتخاب یک مکان برای کاشت یک گیاه جدید گفتگو با مردم محلی درباره محصولات و
ارقام مناسب برای منطقه می باشد.

توجه به توپوگرافی منطقه از اهمیت خاصی برخوردار است . نقاط گود در توپوگرافی یک محل دمای
سردتری دارند . لذا باید از کشت گیاهان در چاله های سرد جدا خودداری نمود .

٢
کاشت گیاهان برگ ریز درشیب هایی که با نور خورشید مواجه نیستند ، موجب تأخیر در شکوفایی گل ها
در بهار می شود و اغلب باعث حفاظت گیاه می شود.
محصولی قبلا اگر ” در یک چاله سرد کشت شده باشد چه باید کرد ؟
¬
به سمت پایین شیب می هر مانعی را که مانع از زهکشی هوای سرد از کنار یک گیاه شود باید حذف کرد.
¬
شاید پرچین این موانع ها ، حصارها ، پوشش گیاهی متراکم در پایین شیب مزرعه باشند .
¬
ردیف های در ختان درباغستان ها و تاکستان ها باید طوری طراحی شوند که زهکشی مطلوب و طبیعی هوای سرد به
خوبی از میان آنها انجام شود.
۲٫
نوع خاک در سرمازدگی از اهمیت بالایی برخوردار است .

خاک های شنی خشک گرما را بهتر از خاک های رسی سنگین انتقال م یدهند .

خاک های سنگی ن ، با ر نگ س یاه نسبت به خاکهای سبک با رنگ روشن تر در زمستان گرمایی بیشتری جذب کرده و
از طرفی درآخر زمستان گیاه دیرتر فعال می شوند .

هنگامی تقریب ا که محتوای آب خاک ” به حد ظرفیت مزرعه رسید (یک یا دو روز پس از مرطوب شدن کامل خاک )،
خاک در وضعیتی است که برای انتقال گرما و ذخیره بسیار مناسب م یباشد .
۳٫
انتخاب پایه مقاوم : پایه های مقاوم به سرما و پایه هایی که گلدهی را به تاخیر می اندازد بسیار مهم است.
مدیریت کوددهی گیاه:
۴٫

یخ درختان بیمار نسبت به خسارت بندان حساسیت بیشتری دارند. کوددهی باعث افزایش سلامت گیاه می شود.

درختانی که به طور مناسب کوددهی نشده اند ، خیلی زود در پاییز برگ های خود را از دست می دهند و در بهار زودتر
از موقع به شکوفه می نشینند.

به منظور افزایش مقاومت گیاهان ، باید از به کار بردن کود ازته در اواخر تابستان یا اوایل پاییز اجتناب نمود.

فسفر نتیجه برای انجام تقسیم سلولی حائز اهمیت است و در برای بهبود دوباره گیاه پس از خسارت یخ زدگی اهمیت
دارد.
کف مزرعه :
۵٫
مدیریت
بین ۱ درجه سانتیگراد هوای اطراف گیاه را گرمتر کند . / ۱ تا ۴ / مدیریت خاک می تواند ۱

اجتناب از خاک ورزی .

ضعیف گرماس ت هوا یک هادی . بنابراین خاک های دارای فضاهای هوای بیشتر و بزرگتر، گرمای کمتری را انتقال می
دهند یا ذخیره می کنند.

انجام هرگونه خاک ورزی موجب ایجاد فضاهای هوا در خاک می شود. بنابراین باید طی دوره های مستعد یخ بندان از
انجام این عملیات اجتناب شود.
٣

اگر خاکی مورد عملیات خاک ورزی نظیر شخم قرار گرفته باشد ، باید از طریق فشرده کردن و آبیاری، به انتقال و
ذخیره گرما در آن کمک کرد و از این طریق این مشکل را بهبود بخشید.

وقتی خاک ها خشک هستند، فضاهای هوای بیشتری وجود دارد که باعث جلوگیری از انتقال و ذخیره گرما در خاک
می شوند. بنابراین در سالهای خشک، حفاظت از یخ زدگی از طریق مرطوب کردن خاک های خشک بهبود م ییابد.

مرطوب کردن خاک اغلب موجب تیره تر شدن خاک می شود و در نتیجه باعث افزایش جذب تشعشع خورشیدی در
خاک می گردد.

باغ برای حفاظت غیرفعال در برابر یخبندان بهتر است کلیه گیاهان پوششی از ات حذف شود.

حذف گیاهان پوششی موجب افزایش جذب تابشی خاک می شود و انتقال و ذخیره گرما در خاک را بهبود می بخشد.

میگردد . ( INA) گیاهان پوششی همچنین موجب افزایش تراکم باکتر یهای فعال تشکیل دهنده هسته یخی

تجزیه ب گیاهان پوششی باید خیلی زود وجین شوند تا امکان قایا با حذف آنها از سطح مزرعه یا باغ فراهم شود.

مستعد یخ این کار باید قبل از وقوع دوره بندان انجام شود.

پوشش می های پلاستیکی، اغلب برای گرم کردن خاک و افزایش حفاظت در برابر سرما استفاده شوند.

می پلاستیک شفاف خاک را بیشتر از پلاستیک سیاه گرم کند.

مرطوب کردن خاک پیش از استفاده از پلاستیک، موجب افزایش کارایی استفاده از پلاستیک می شود و خیلی موثر
است.

هرس دور تنه درختان (دامن درخ ت)، موجب انتقال بهتر انرژی تابشی به خاک زیر درختان می شود و می تواند باعث
بهبود حفاظت گیاه شود.
۶٫
تنظیم استفاده از کننده های رشد گیاهی :
اتفن و پاکلوبوترازل با به تاخیر انداختن ۴ تا ۷ روز در خطر سرمای بهاره موثر شناخته شده است .
رنگ کردن تنه درخت:
۷٫
در شرایط سرد تابش نورخورشید به تنه ی درخت و سرد شدن در شب و همچنین در مناطق پوشیده از برف و انعکاس نور
خورشید از سطح برف به تنه ی درخت باعث ایجاد ترک روی تنه می شود که این عارضه علاوه بر خسارت مستقیم به
درخت باعث ضعیف شدن گیاه و بروز آفات و بیماری ها نیز می شود .
رنگ سفید کردن تنه در کاهش اثرات یخ زدگی به اثبات رسیده است .
۴
ها مهمترین روش ی حفاظتی کوتاه مدت :
۱٫
کنترل سرمای بهاره توسط بخاریها
یک روش برای جایگزین ی انرژ ی از دست رفته از گیاه در شب های یخبندان , سوزاندن توده های سوخت (جام د, مایع یا
گاز) در انواع مختلف بخاری هاست.
ها انواع بخاری :
بخاری های مای عسوز
i.
ii.
بخاری های با سوخت جامد
iii.
بخاری های با سوخت پروپان و گاز طبیعی
روش استفاده از بخاری :

بسیار اهمیت دارد که بخاری ها هنگامی که دمای هوا یک یا دو درجه بالاتر از دمای کشنده برای برگ ها، شکوفه ها یا
جوانه ها است، روشن شوند .
کارگیری بخاری های بزرگ در باغ به هیچ وجه توصیه نمی شود .

به

توزیع بخاری ها در باغ ب ا ید یکنواخت و تقریبا به ازای هر دو درخت یک بخاری و یا ۱۰۰ تا ۱۲۰ بخاری در هکتار
برنامه ریزی شود.

تقریبا در هر هکتار ۱۳۳ لیتر تا ۲۶۵ لیتر نیاز می باشد

کنید سعی کنید نواحی سردتر را در سطح باغ خود شناسایی کنید و بخاری های واقع در این نواحی را زودتر روشن .

بر ای دست یابی به یک دمای مناسب در باغات با وسعت بزرگ و یا مناطقی که تعداد کارگر برای روشن کردن بخاری ها
کم هستند ، باید روشن کردن بخاری ها را از کنار باغ به ویژه از کناره ای که در مقابل باد قرار دارند شروع نمود.

به منظور گرم کردن هوای سرد ورودی باغ توصیه م ی شود تعداد بخاری ها در طرفی که باد سرد وارد باغ و یا مزرعه
می شود ، بیشتر باشد.
۵
استفاده از بخاری باغی در شب یخبندان برای حفظت گیاهان
طبیعی دستگاه بخاری متحرک با سوخت گاز :

سیستم بخاری متحرک شامل ۴ مخزن ۴۵ کیلوگرم ی پروپان است که سوخت مورد نیاز بخار ی که بر
پشت تراکتور نصب می شود را تأمین می کنند.

سانتریف یک پروانه وژی هم در این بخا ر ی تعبیه شده است که هو ای گرم شده را به صورت افق ی و در
جهت عمود بر مسیر حرکت تراکتور به بیرون می دهد .

در هنگام کار, جریان هو ای گرم تا فاصله ۵۰ تا ۷۵ متری از دو طرف تراکتور می رسد. تراکتور به گونه ای
در امتداد ردیف های کاشت حرکت م ی کند که در هر مسیر رفت و برگشت , فضای ناحیه تحت پوشش
بخاری با فضای گر مشده در مسیر قبلی ه مپوشانی داشته باشد.

تراکتور با سرعت ی حرکت می کند که در هر ۱۰ دقیقه یک بار از یک گیاه عبور کن د , بدین ترتیب زمان
کافی برای پوشش دادن مزرعه ای به مساحت ۵ تا ۷ هکتار با یک تراکتور به دست می آید.

بنا به بررسی های انجام شده این بخاری قادر خواهد بود ۷ هکتار پوشش بدهد و بسیار ارزان قیمت تر
نسبت به طرحهای دیگر خواهد بود .
باغی بخاری متحرک با سوخت پروپال
۶
۲ . کنترل سرمای بهاره توسط دستگاه چاهک معکوس انتخابی :
این سیستم بر این اساس عمل می نماید که با چرخش پروانه ای در داخل یک چاهک فلزی یا سیمانی ، هوای
سرد تجمع یافته در سطح باغات را به لایه های بالایی و خارج از تاج درختان حرکت میده د . با استفاده از این
دستگاه تا ۳ درجه سانتی گراد می توان هوای باغ یا مزرعه را گرمتر نمود .
دستگاه چاهک معکوس می تواند توسط یکی از منابع زیر راه اندازی شود :

برق

موتور دیزل یا ژنراتور

تراکتور PTO محور
نمای داخلی چاهک معکوس
نمای چاهک معکوس در باغ
٧
۳ . دستگاه ماشین مولد باد :

حاضر در حال اکثر باغ های مرکبات در کالیفرنی ا ی آمریکا به
وسیله ماشین باد در برابر یخبندان حفاظت می شوند.

ماشین ها ی باد عموماً شامل یک برج فولاد ی بلند و یک پروانه
گردان بزرگ هستند که در نزد یکی رأس این برج قرار م ی گیرد.
پروانه ماشین باد معمولاً از نوع دو یا چهار پره ای و قطر آن بین
۳ تا ۶ متر است . ارتفاع معمول پروانه ها هم در حدود ۱۰ تا
۱۱ متر از سطح زمین است , اما بر ا ی پوشش ه ای گیاه ی
کوتاه تر ممکن است از برج هایی با ارتفاع کمتر هم استفاده شود.
تا آنجا که م ی دانیم, پروانه ها فقط برا ی جلوگیر ی از برخورد با
درختان در این ارتفاع نصب م ی شوند و هیچ دلیل آیرودینامیکی
خاصی برای انتخاب این ارتفاع وجود ندارد.

هنگامی م که پروانه ماشین باد ی چرخد , هوا را از بالا به پایین
کشیده و باعث پایین آوردن هوای گر م بالای سطح وارانگ ی
می شود .

سیستم از مشکلات عمده این هزینه های اولیه ی تهیه ی این
دستگاه می باشد .
مکانیزم عمل ماشین مولد باد
٨
۴٫ مولد مه کنترل سرمای بهاره توسط دستگاه

مه باعث کاهش از دست رفتن گرما از سطح خاک و گیاه به جو می شود . ایجاد مه مصنوعی به عنوان
سدی در برابر هدر رفتن گرما از طریق تشعشع عمل می کند و از این نظر مشابه لایه های ابر می
باشد.

به هنگام سرد شدن تشعشع هوا ، مه می تواند تا حدود ۴ درجه سانتیگراد گرما ت امین نماید از این
طریق باعث حفاظت گیاه در برابر سرما شود .
۵ . استفاده از دود :
از قدیم اعتقاد بر این بوده که دود می تواند در مقابله با سرمازدگی موثر باشد . امروزه استفاده از دود توصیه نمی
شود چون اصولا دود در شب هایی که وارانگی حرارتی ایجاد شده است ، گرمایی را که به صورت طول موج بلند
از زمین خارج می شود را از خود عبور داده و همچنین در روز بعد نور خورشید را که به ص ورت طول موج کوتاه
است ، از خود عبور نمی دهد . از طرفی ایجاد دود از نظر مسائل محیط زیستی نیز بسیار زیان آور می باشد .
٩
۶٫ ب مواد شیمیایی در ه تاخیر انداختن گلدهی :

ب یکی از روشهای کنترل سرمای بهار ه در باغات ه تاخیر انداختن گلدهی و فرار از خطر سرمای بهاره
می باشد.

استفاده از اتفون ، جیبرلین ، روغن ولک و روغن های طبیعی در زمان مناسب میتواند زمان گل دهی را
به عقب بیاندازد .
۷ . استفاده از آبیاری در مقابله با سرمازدگی :

می باشند تبدیل بخار آب به آب و آب به یخ واکنش های گرما ده .

یخ ب س به ازای هر گرم آب در حال تن حدود ۸۰ کالری گرما در سطح برگ آزاد می شود. که می تواند ۲
درجه سانتی گراد هوا را گرم کند .

می هنگامی که آب به روی سطح گیاه یا خاک ریزد , مقداری از گرمای آب به هوای سرد اطراف منتقل
می شود.

یخ گرمای حاصل از سرد شدن و زدن آب می تواند انرژی از دست رفته در ی ک شب یخبندان تشعشعی را
جبران نماید.

اصولا استفاده از آبیار در مقابله با سرمازدگی از ریزه کاری های بسیار زیادی برخوردار است که عدم
توجه به کلیه ی مسائل و جوانب باعث می شود که بعضا نتیجه ی عکس عاید گردد .
آب پاش ها :

این روش برای حفاظت در برابر یخ بندان دارای قدمتی بیشتر از ۶۰ سال است .

فاصله بین آب پاش ها با توجه به نوع محصول و فاصله کشت آن متغیر است .

می گیرند برای درختان آب پاش ها معمولا به صورت یک در میان بین ردیف ها ی درختان قرار .

فاصله آب پاش ها باید حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد قطر خیس شده توسط آب پاش باشد .

یا مستطیلی باشد آب پاش ها در مزرعه می تواند مثلثی ، مربعی و .

باشد جنس نازل ها باید برنجی یا فلزی .
١٠

مکانیزم آن است که آب در دوره های متوالی و به مقدار کافی بر روی گیاه پاشیده شود , به طوری
که در فاصله دو دور متوالی پاشش آب , دمای بافت گیاهی به پایی ن تر از حد بحرانی کاهش پیدا
نکند .

آب باید به طور پیوسته و به مقدار کم , اما به صورت هد ف دار در سطح گیاه ریخته شود تا از
گرمای حاصل از سرد شدن آن استفاده شود .

در روش آب پاش های زیردرختی سنتی , آب با مقدار و سرعت کافی بر روی زمین پاشیده می شود
تا دمای سطح زمین در حدود صفر درجه حفظ شود .

شاخه تا زمانی که مخلوط شفاف آب و یخ بر روی ها گیاه وجود دارد و قطره های آب از قندیل های
یخی می چکد , دمای قسمت هایی از گیاه که با یخ پوشیده شده است در حدود صفر درجه باقی
می ماند .

به نتیجه مناس ب برای دستیابی , باید قسمت های مخت لف گیاه با آب پوشیده شوند و هر ۳۰ تا ۶۰
ثانیه یک بار با آب خیس شوند.

یکنواختی در توزیع آب برای ایجاد پوشش یکسان از اهمیت بالایی برخوردار است لذا قبل از بروز
سرما باید آب پاش ها و مسیر آب و نازل ها چک شوند .

تا زمانی که درجه حرارت به یک درجه سانتی گراد بالای درجه حرارت بحرانی نرسیده است باید
آب پاش ها را قطع نکنیم .

هنگامی که یک سیستم آب پاش شروع به کار م ی کند , ابتدا دمای هوا مقداری کاهش م ی یابد , اما
به پایین تر از دمای قطر ه های آب نم ی رسد و معمولاً با شروع ی خ زدن آب و آزاد شدن گرمای نهان ,
دما مجدداً بالا می رود .

خاموش کردن آب پاش ها را تا زمانی که دمای دماسنج تر مقداری از صفر درجه بالاتر می رود , به
تأخیر انداخت .

آب پاش های زیردرختی معمولاً برای حفاظت درختان خزان دار در مناطقی که دمای حداقل خیلی
پایین نباشد و تنها به چند درجه حفاظت نیاز باشد , مورد استفاده قرار می گیرند .

هدف اصلی استفاده از آب پاش های زیردرختی آن است که دمای سطوح خیس شده در حدود صفر
درجه حفظ شود.

در صورت کار کردن آ بپاش ها , دمای هوای مجاور سطح زمین افزایش م ی یابد و به نزدیک صفر
درجه می رسد , بنابراین هوای نزدیک سطح زمین در این شرای ط گرمتر از گیاهان حفاظت نشده
است.

قسمت می هوای گرمی که در نزدیک سطح قرار دارد باعث ایجاد ناپایداری جوی در آن شود که در
نتیجه آن گرمای محسوس به طرف بالا جریان می یابد و به گیاهان می رسد.
آبیاری بارانی : معایب

بزرگترین عیب روش آب پاش ها , هزینه بالای نصب و مقدار بسیار زیاد آب مورد نیاز است.

می کمبود منابع آب موجب محدودیت در استفاده از این روش شود.

آبیاری با آب پاش های رودرختی برای حفاظت گیاهان کم رشد و برخی درختان میوه خزان دار در
برابر یخبندان استفاده می شود , اما در گیاهانی که ساختار شاخه ای آنها ضعیف اس ت (مانند درخت
بادام) و شاخه های آنها ممکن است زیر بار وزن یخ بشکند, نمی توان از این روش استفاده کرد.
١١
مقایسه ی بلورهای شفاف و غیر شفاف
آبیاری قطره ای :

سیستم های آبیاری قطره ای هم در برخی مواقع برای حفاظت در برابر یخبندان مورد استفاده قرار
گرفته و نتایج متنوعی را به دنبال داشته اند.

اگر آب روی زمین به صورت مخلوط آب و یخ با دمای صفر درجه وجود دارد , نشان می دهد که
سیستم عملکرد مؤثری دارد.

باید توجه داشت که اگر سیستم آبیاری قطره ای در زمان یخبندان های بسیار شدید کار کند ,
ممکن است یخ بزند و شدیدا” آسیب ببیند.

باشد اگر تمام آب یخ بزند و ظاهر یخ شیری رنگ و مات , نشان دهنده آن است که سیستم مورد
استفاده در آن شرایط از کارآیی مؤثری برخوردار نیست.
سطحی آبیاری :

یکی از رایج ترین روش های حفاظت در برابر یخبندان آن است که آب از طریق شیار , کانال و یا
آبیاری غرقابی, مستقیما” به روی خاک جریان یابد.

تأمین می بیشترین حفاظت در اولین شب پس از جاری کردن آب شود و به مرور زمان که خاک از
آب اشباع می شود, کارآیی این روش کاهش می یابد.

۱ افزایش م ییابد. °C 23 , دمای هوای باغ °C آبیاری یک باغ مرکبات با آب

ج دمای آب هم از آن هت اهمیت دارد که هرچقدر آب گرمتر باشد , پس از سرد شدن گرمای
بیشتری آزاد می کند.

معمولا” کم این روش بهترین کارآیی را برای درختان رشد و مو در زمان یخبندا ن های تشعشعی
دارد.
١٢
غرقاب کردن :

هزینه نسبت ا به دلیل ” پایین روش آبیاری غرقابی , معمولا ” سود اقتصادی حاصل ا ز این روش
حفاظتی بالاست.

اگر آبیاری غرقابی قبل از وقوع یخبندان انجام شود, می توان با استفاده از این روش به حفاظتی
۴ دست یافت. C° معادل

پایین پیش می یخ زدن آب از بالا به طرف رود. هنگامی که یخ در قسمت های سطحی تشکیل
می شود, فضاهای هوا در فاصله بین آب مایع زیرین و یخ بالایی ایجاد می شود و مانع از انتقال گرما
از طرف پایین به بالا م ی گردد. بدین ترتیب دمای سطح پوشیده از یخ ممکن است به پایی ن تر از
صفر درجه برسد و موجب سردتر شدن قسمت های سطحی و کاهش دمای هوا شود.
آبیاری شیاری :

هنگامی حاصل می بازدهی در این روش شود که شیارها مستقیماً در زیر قسمت های تحت حفاظت
گیاه قرار داشته باشند.

شیارهای محل جریان آب باید درحاشیه ردیف های درختان به گونه ای تهیه شوند که هوایی که به
وسیله جریان آب گرم م ی شود, مستقیماً از حاشیه فضای پوشش داده شده از درخت به طرف بالا
حرکت کند و شاخ و برگ درخت را گرم کند

این شیارها نباید کاملاً در فضای زیر درخت که هوا به خودی خود کمی گرمتر است و یا در فضای
بین ردیف های درختان که هوای گرم بدون رسیدن به شاخ و برگ درخت به بالا صعود م ی کن د,
قرار داشته باشند.

باید حتی شیارها الامکان عریض تر باشند تا سطح تماس بیشتری را بین آب و هوا تأمین کنند.

به پایین آبیاری شیاری باید به اندازه کافی زودتر آغاز شود تا قبل از آنکه دمای هوا تر از حد بحرانی
برای آسیب دیدگی گیاه برسد, جریان آب به انتهای زمین رسیده باشد

تشکیل یخ بر روی سطح آب باعث ممانعت از انتقال گرما از آب به هوا و کاهش حفاظت می شود.

آب سرد خارج شده از شیارها نباید مجدداً وارد مسیر جریان شود.
حاصل نماییم چگونه از زمان وقوع سرما و احتمال خطر سرمازدگی اطلاع :
مهمترین ف در مقابله با سرمازدگی یکی از اکتور ها آگاهی پیدا کردن از زمان وقوع پدیده است . اطلاع رسانی
باید حداقل سه روز قبل از سرما انجام گیرد تا کشاورزان وقت کافی برای آمادگی را داشته باشند . در کلیه ی
استان ها ادارات هواشناسی با استفاده از نقشه های هواشناسی سطح زمین و سطوح فوقانی ، پیش بینی ۷۲
ساعته شرایط آب و هوایی را انجام می دهند . با برقرای ارتباط مستمر با ادارات هواشناسی به راحتی می توان از
شرایط آب هوایی سه روز آینده اطلاع حاصل نمود . در شب هایی که وقوع سرما پیش بینی شده است نیز با
نصب دستگاه های سرمابان و تنظیم آن با توجه به نوع محصول ، فنولوژی گیاه و درجه حرارت بحرانی میتوان در
زمان مناسب اقدام به مقابله با سرمازدگی نموده و محصول را از گزند خسارت دور نگه داشت .
١٣
١۴
نمونه هایی از دستگاه سرمابان
هدف از طراحی این سری دستگاها اعلام زمان مناسب برای شروع اقدامات لازم برای مقابله با سرمازدگی
است.این دستگاها در SMS بهاره و پاییزه ، می باشد. هشدار سرمازدگی بوسیله علائم صوتی آژیر و ارسال پیام
صورت افت دما به مقدار” دمای بحرانی .”زمان شروع اقدامات لازم را اعلام می کند. قسمت اصلی این دستگاه
یک ترموستات صنعتی با استفاده از یک دماسنج دارای قابلیت اندازه گیری دقیق دما در حدیکدهم درجه م ی
باشد.این ترموستات دارای دو خروجی میباشد . ترموستات به گونه ای متناسب بادمای بحرانی سرم ا زدگی
تنظیم میشود که خروجی اول آن با دو درجه اختلاف قبل از رسیدن به دمای بحرانی آژیر دستگاه را به صدا در
میاورد .در صورت افت بیشتر دما . خروجی دوم دستگاه که روی دما ی نزدیکتری به دمای بحرانی سرمازدگی
تنظیم می شود ؛ فعال شده و زمان آغاز اقدامات عملی را با روشن شدن لامپ یا آژیر نشان می دهد .این اعلام
وضعیت به کشاورز هشدار داده و او را آماده اقدامات مقابله عملی، در صورت افت بیشتر دما می کند.باتری این
دستگاه با استفاده از انرژی خورشیدی شارژ می شود و بدین جهت در تمام مناطق قابل نصب و بهره برداری می باشد .در صورت ابری بودن هوا می تواند به مدت چهار روز کارائی دقیق داشته باشد سامانه دارای قابلیت فرمان دادن خودکار و راه اندازی سیستم های مختل
هشدار بوسیله شبکه تلفن همراه . SMS را نیز دارا می باشد
شناسی پانل تجزیه تحلیل دستگاه هوا ایستگاه هواشناسی کشاورزی
که ایستگاه هواشناسی کشاورزی دستگاهی است ۲۶ پارامتر هواشناسی را انازه گیری و تجزیه تحلیل می
نماید . این دستگاه قابلیت شبکه سازی دراد که در هر زمان در مکان های مختلف می توان با ان ار طریق شبکه
ارتباط گرفت و اطلاعات مورد نیاز را دریافت نمود.
شبکه سازی و اشتراک اطلاعات :
شبکه اجزاء
×
شبکه تلفنی ثابت و همراه
×
شبکه رایانه ای
×
بیسیم
×
ایستگاهای هواشناسی کشاورزی
×
ایستگاهای هواشناسی کشوری
×
ایستگاهای دانشگاهی
×
شبکه اینترنت
×
ایستگاهای ماهواره ای

حس گرها : پارامترهای محیطی ابتدا توسط حس گرها به مقادیر الکتریکی تبدیل می گردد و در
حافظه گیرنده و فرستنده های راه دور متصل به آن ها ذخیره می گردند .

گیرنده – فرستنده : این گیرنده فرستنده ها قادر به ارتباط به طریق رادیویی و یا سیستم های تلفن
همراه می باشند . اطلاعات و داده های جمع آوری شده را به ایستگاه مرکزی انتقال می دهند .و
همچنین قادر به دریافت فرمان از نرم افزار مرکزی نیز می باشد . این فرامین می تواند اطلاعات کنترلی
از قبیل روشن و خاموش کردن یک پمپ ، کلید ، دستگاه تولید باد ، بخاری و………. باشد .

ایستگاه مرکزی : این ایستگاه مشتمل بر یک گیرنده و یک کامپیوتر ی باشد که گیرنده به عنوان
کنترل کننده شبکه انجام وظیفه نموده و در دوره زمانهای مشخص ( معمولا هر ۱۵ دقیقه یک بار )
اطلاعات ذخیره شده در قسمت گیرنده فرستنده های میدانی را از طریق شبکه بی سیم و یا شبکه تلفن
همراه دریافت می کند . این دستگاه مرکزی به تعداد زیادی ایستگاه وصل می شود .
١۵

نرم افزار : نرم افزار سیستم وظیفه دریافت اطلاعات از دستگاه مرکزی به کامپیوتر را به عهده دارد و
server داده ها را جمع آوری و برای آنالیز آماده می کند . و در قسمت server بر اساس سیستم
تجزیه و تحلیل داده ها صورت می گیرد .

شبکه ارتباطی : شبکه ارتباطی با توجه به تکنولوژی انتخاب شده در این ایجاد ارتباط از سه طریق
شبکه تلفنی شهری ، تلفن همراه و همچنین ایجاد شبکه های خصوصی رایانه ای ، بهره گیری کرده و
اطلاعات مربوط به یک ایستگاه مرکزی و ایستگاه های هواشناسی متصل به آن را به یک مرکز انتقال
می دهد .

با بهره گیری از تسهیلات ایجاد شده که کلیه ی مناطق کشور را پوشش می دهد می توان پیش آگاهی
های دقیقی را برای مناطق مختلف با توجه به شرایط هر منطقه ارائه نمود .
Frost Warning Network
١۶
Dew Point & data loggers
Stations
SARMABAN
Precision Farming Center
SMS
Agro Stations
Automatic Weather Stations

سرما و یخ زدگی در گیاهان و روش های مقابله با آن
یکشنبه ۷ مرداد ۱۳۹۷ 3 سال قبل ٬

سرما و یخ زدگی در گیاهان و روش های مقابله با آن

ایران در یکی از مناطق حادثه خیز کره زمین واقع شده است . از ۴۰ نوع بلای طبیعی شناخته شده در جهان ، بیش
از ۳۰ نوع آن در ایران وجود دارد . سرمازدگی یکی از پدیده های جوی است که علیرغم قابل پیش بینی بودن آن در
ردیف حوادث غیر مترقبه تعریف شده است . با تغییراتی که در سال های اخیر در جو زمین بوجود آمده است ،
سرمازدگی در بسیاری از مناطق کشور به صورت بومی در آمده و همه ساله خسارت های فراوانی را به گیاهان و
محصولات کشاورزی وارد می کند . با توجه بیشتر به این مهم در شرایط کشور می توان از خسارت های ناشی از این
پدیده جلوگیری و علاوه بر اقتصاد کشاورزان ، به اقتصاد کشور نیز کمک نمود .
در این بولتن انواع سرماها ، سرمازدگی ها و روش های مقابله با آن توضیح داده شده است . امید است در ارتقا سطح
آگاهی دست اندرکاران بخش کشاورزی و کاهش خسارت ها موثر باشد .
تعاریف
سرما : بالاتر منظور ازسرما کاهش دما به حدود صفر درجه سانتیگراد ویا چند درجه می باشد که می تواند برحسب نوع
گیاه ودرجه مقاومت آن ، به اندامهای مختلف(گل، برگ، میوه، جوانه وشاخه) خسارت وارد نماید.
یخبندان : عبارت است از ک ا هش دما تا چند درجه زیر صفر(یخبندان زمستانه وبهاره ) که براثر آن آب درون سلولی
وبرون سلولی منجمد شده وبه دلیل متلاشی شدن آوندهای چوبی وآبکش وقطع جریان مواد غذایی ، مرگ سلول را باعث
میگردد.
درجه حرارت های بحرانی : حداقل درجه حرارتی که گیاه می تواند با تداوم ۳۰ دقیقه تحمل کند و در بیشتر از این
مدت و کمتر از این درجه حرارت گیاه خسارت می بیند . این درجه حرارت برای گیاهان مختلف و و مراحل مختلف
فنولوژی متفاوت است .
انواع سرمازدگی ویخبندان
۱٫
تشعشعی Radiative Frost یخبندان
۲٫ Convection Frost یخبندان جبهه ای
تشعشعی یخبندان
می تابد در طول روز گرمای خورشید به صورت طول موج کوتاه به زمین . در طول شب زمین گرمای خود را به صورت طول
موج بلند به محیط اطراف خود پس می دهد . دربعضی شرایط خاص در طول شب تا قبل از طلوع آفتاب ، حرارت زمین سریع
از دست می رود و گرما با توجه به سبکتر بودن به سطوح بالایی رفته و هوای سرد جای آن را روی زمین و اطراف گیاه می
گیرد که در چنین شرایطی با توجه به آغاز رشد اولیه ی گیاه و حساس بودن آن باعث وارد آمدن خسارت می شود . این نوع
سرمازدگی اصطلاحا سرمازدگی تشعشعی نامیده می شود . بیش ترین خسارت هایی که در شرایط کشور به وقوع می پیوند د ،
ناشی از این نوع سرمازدگی می باشد .
یخبندان جبهه ای
یخبندانهای جبهه ای به علت جابه جایی توده های هوای سرد مثل توده های هوایی که از سیبری منشاء می گیرند
حادث می شوند . ضخامت لایه هوای سرد در این نوع ی خبندان ممکن است چندین کیلومتر باشد بنابراین برخلاف
یخبندان تشعشعی که منحصر ا در طول شب به وجود می آید ، این نوع یخبندان می تواند روند شبانه روزی داشته باشد .
مقابله با این نوع یخبندان بسیار مشکل و تقریبا غیر ممکن است . البته در زمان وقوع این نوع سرمازدگی ا کثر گیاهان
١
تشعشعی علائم سرمای

سرمای ی است که در اثر تشعشع از سطح زمین در یک محل بوجود می آید .

محیط م کاملا منطقه ای و محلی بوده و در یک محدوده معین و حدود بدون اینکه هوای سرد از
سایر جاها به منطقه نفوذ کند بوجود می آید .

معمولا در زمان فعال بودن گیاه اتفاق می افتد . مانند اواخر پائیز و یا اوائل بهار ( سرماهای زودرس
پائیزه و دیررس بهاره ) .

شبهای آرام که وزش باد وجود ندارد و آسمان صاف و غیر ابری است .

احتمال موفقیت در محافظت از گیاه وجود دارد.

در زمان وقوع این نوع سرما وارونگی دمائی وجود داشته و احتمال سرما و یخ زدگی در روز وجود
ندارد .

تشعشعی چون حرکت هوا در موقع وقوع سرمازدگی کم است ، انتقال گرما از قسمت های مختلف
بدن که در معرض هوا قرار دارد به کندی صو رت می گیرد و در نتیجه انسان سرما را کمتر احساس
می کند و از این رو اغلب کشاورزان در تشخیص این نوع سرمازدگی دچار اشتباه می شوند .
نمو باشد بیشتر خطر سرما در زمانی است که گیاه در حال فعالیت رشد و . اگر در این هنگام دما کمتر از آستانه تحمل
گیاه گردد ، موجب خ سارت خواهد شد و معمولا در اواخر رشد یعنی در اوایل پاییز و در اوایل رشد گیاه یعنی د ر اواخر
زمستان و اوایل بهار رخ می ده د . با دانستن احتمال دقیق اولین یخبندان پاییزه و آخرین یخبندان بهار می توان تاریخ
کشت و برداشت محصول را تعیین و از بروز خسارت جلوگیری کرد .
روشهای مقابله با خسارتهای ناشی از سرما و یخبندان: ( سرمازدگی های تشعشعی )

روش های غیرفعال (درازمدت)

روش های فعال (کوتاه مدت)
روش های غیر فعال ( دراز مدت ) مقابله با سرمازدگی : به کلیه ی فعالیت هایی که از زمان کاشت تا برداشت در
مزرعه برای کاهش خسارت سرمازدگی انجام می شود را مقابله ی غیر فعال گویند . مهمترین روش های غیر فعال شامل :
۱٫
محل انتخاب مناسب کاشت .

اولین مرحله در انتخاب یک مکان برای کاشت یک گیاه جدید گفتگو با مردم محلی درباره محصولات و
ارقام مناسب برای منطقه می باشد.

توجه به توپوگرافی منطقه از اهمیت خاصی برخوردار است . نقاط گود در توپوگرافی یک محل دمای
سردتری دارند . لذا باید از کشت گیاهان در چاله های سرد جدا خودداری نمود .

٢
کاشت گیاهان برگ ریز درشیب هایی که با نور خورشید مواجه نیستند ، موجب تأخیر در شکوفایی گل ها
در بهار می شود و اغلب باعث حفاظت گیاه می شود.
محصولی قبلا اگر ” در یک چاله سرد کشت شده باشد چه باید کرد ؟
¬
به سمت پایین شیب می هر مانعی را که مانع از زهکشی هوای سرد از کنار یک گیاه شود باید حذف کرد.
¬
شاید پرچین این موانع ها ، حصارها ، پوشش گیاهی متراکم در پایین شیب مزرعه باشند .
¬
ردیف های در ختان درباغستان ها و تاکستان ها باید طوری طراحی شوند که زهکشی مطلوب و طبیعی هوای سرد به
خوبی از میان آنها انجام شود.
۲٫
نوع خاک در سرمازدگی از اهمیت بالایی برخوردار است .

خاک های شنی خشک گرما را بهتر از خاک های رسی سنگین انتقال م یدهند .

خاک های سنگی ن ، با ر نگ س یاه نسبت به خاکهای سبک با رنگ روشن تر در زمستان گرمایی بیشتری جذب کرده و
از طرفی درآخر زمستان گیاه دیرتر فعال می شوند .

هنگامی تقریب ا که محتوای آب خاک ” به حد ظرفیت مزرعه رسید (یک یا دو روز پس از مرطوب شدن کامل خاک )،
خاک در وضعیتی است که برای انتقال گرما و ذخیره بسیار مناسب م یباشد .
۳٫
انتخاب پایه مقاوم : پایه های مقاوم به سرما و پایه هایی که گلدهی را به تاخیر می اندازد بسیار مهم است.
مدیریت کوددهی گیاه:
۴٫

یخ درختان بیمار نسبت به خسارت بندان حساسیت بیشتری دارند. کوددهی باعث افزایش سلامت گیاه می شود.

درختانی که به طور مناسب کوددهی نشده اند ، خیلی زود در پاییز برگ های خود را از دست می دهند و در بهار زودتر
از موقع به شکوفه می نشینند.

به منظور افزایش مقاومت گیاهان ، باید از به کار بردن کود ازته در اواخر تابستان یا اوایل پاییز اجتناب نمود.

فسفر نتیجه برای انجام تقسیم سلولی حائز اهمیت است و در برای بهبود دوباره گیاه پس از خسارت یخ زدگی اهمیت
دارد.
کف مزرعه :
۵٫
مدیریت
بین ۱ درجه سانتیگراد هوای اطراف گیاه را گرمتر کند . / ۱ تا ۴ / مدیریت خاک می تواند ۱

اجتناب از خاک ورزی .

ضعیف گرماس ت هوا یک هادی . بنابراین خاک های دارای فضاهای هوای بیشتر و بزرگتر، گرمای کمتری را انتقال می
دهند یا ذخیره می کنند.

انجام هرگونه خاک ورزی موجب ایجاد فضاهای هوا در خاک می شود. بنابراین باید طی دوره های مستعد یخ بندان از
انجام این عملیات اجتناب شود.
٣

اگر خاکی مورد عملیات خاک ورزی نظیر شخم قرار گرفته باشد ، باید از طریق فشرده کردن و آبیاری، به انتقال و
ذخیره گرما در آن کمک کرد و از این طریق این مشکل را بهبود بخشید.

وقتی خاک ها خشک هستند، فضاهای هوای بیشتری وجود دارد که باعث جلوگیری از انتقال و ذخیره گرما در خاک
می شوند. بنابراین در سالهای خشک، حفاظت از یخ زدگی از طریق مرطوب کردن خاک های خشک بهبود م ییابد.

مرطوب کردن خاک اغلب موجب تیره تر شدن خاک می شود و در نتیجه باعث افزایش جذب تشعشع خورشیدی در
خاک می گردد.

باغ برای حفاظت غیرفعال در برابر یخبندان بهتر است کلیه گیاهان پوششی از ات حذف شود.

حذف گیاهان پوششی موجب افزایش جذب تابشی خاک می شود و انتقال و ذخیره گرما در خاک را بهبود می بخشد.

میگردد . ( INA) گیاهان پوششی همچنین موجب افزایش تراکم باکتر یهای فعال تشکیل دهنده هسته یخی

تجزیه ب گیاهان پوششی باید خیلی زود وجین شوند تا امکان قایا با حذف آنها از سطح مزرعه یا باغ فراهم شود.

مستعد یخ این کار باید قبل از وقوع دوره بندان انجام شود.

پوشش می های پلاستیکی، اغلب برای گرم کردن خاک و افزایش حفاظت در برابر سرما استفاده شوند.

می پلاستیک شفاف خاک را بیشتر از پلاستیک سیاه گرم کند.

مرطوب کردن خاک پیش از استفاده از پلاستیک، موجب افزایش کارایی استفاده از پلاستیک می شود و خیلی موثر
است.

هرس دور تنه درختان (دامن درخ ت)، موجب انتقال بهتر انرژی تابشی به خاک زیر درختان می شود و می تواند باعث
بهبود حفاظت گیاه شود.
۶٫
تنظیم استفاده از کننده های رشد گیاهی :
اتفن و پاکلوبوترازل با به تاخیر انداختن ۴ تا ۷ روز در خطر سرمای بهاره موثر شناخته شده است .
رنگ کردن تنه درخت:
۷٫
در شرایط سرد تابش نورخورشید به تنه ی درخت و سرد شدن در شب و همچنین در مناطق پوشیده از برف و انعکاس نور
خورشید از سطح برف به تنه ی درخت باعث ایجاد ترک روی تنه می شود که این عارضه علاوه بر خسارت مستقیم به
درخت باعث ضعیف شدن گیاه و بروز آفات و بیماری ها نیز می شود .
رنگ سفید کردن تنه در کاهش اثرات یخ زدگی به اثبات رسیده است .
۴
ها مهمترین روش ی حفاظتی کوتاه مدت :
۱٫
کنترل سرمای بهاره توسط بخاریها
یک روش برای جایگزین ی انرژ ی از دست رفته از گیاه در شب های یخبندان , سوزاندن توده های سوخت (جام د, مایع یا
گاز) در انواع مختلف بخاری هاست.
ها انواع بخاری :
بخاری های مای عسوز
i.
ii.
بخاری های با سوخت جامد
iii.
بخاری های با سوخت پروپان و گاز طبیعی
روش استفاده از بخاری :

بسیار اهمیت دارد که بخاری ها هنگامی که دمای هوا یک یا دو درجه بالاتر از دمای کشنده برای برگ ها، شکوفه ها یا
جوانه ها است، روشن شوند .
کارگیری بخاری های بزرگ در باغ به هیچ وجه توصیه نمی شود .

به

توزیع بخاری ها در باغ ب ا ید یکنواخت و تقریبا به ازای هر دو درخت یک بخاری و یا ۱۰۰ تا ۱۲۰ بخاری در هکتار
برنامه ریزی شود.

تقریبا در هر هکتار ۱۳۳ لیتر تا ۲۶۵ لیتر نیاز می باشد

کنید سعی کنید نواحی سردتر را در سطح باغ خود شناسایی کنید و بخاری های واقع در این نواحی را زودتر روشن .

بر ای دست یابی به یک دمای مناسب در باغات با وسعت بزرگ و یا مناطقی که تعداد کارگر برای روشن کردن بخاری ها
کم هستند ، باید روشن کردن بخاری ها را از کنار باغ به ویژه از کناره ای که در مقابل باد قرار دارند شروع نمود.

به منظور گرم کردن هوای سرد ورودی باغ توصیه م ی شود تعداد بخاری ها در طرفی که باد سرد وارد باغ و یا مزرعه
می شود ، بیشتر باشد.
۵
استفاده از بخاری باغی در شب یخبندان برای حفظت گیاهان
طبیعی دستگاه بخاری متحرک با سوخت گاز :

سیستم بخاری متحرک شامل ۴ مخزن ۴۵ کیلوگرم ی پروپان است که سوخت مورد نیاز بخار ی که بر
پشت تراکتور نصب می شود را تأمین می کنند.

سانتریف یک پروانه وژی هم در این بخا ر ی تعبیه شده است که هو ای گرم شده را به صورت افق ی و در
جهت عمود بر مسیر حرکت تراکتور به بیرون می دهد .

در هنگام کار, جریان هو ای گرم تا فاصله ۵۰ تا ۷۵ متری از دو طرف تراکتور می رسد. تراکتور به گونه ای
در امتداد ردیف های کاشت حرکت م ی کند که در هر مسیر رفت و برگشت , فضای ناحیه تحت پوشش
بخاری با فضای گر مشده در مسیر قبلی ه مپوشانی داشته باشد.

تراکتور با سرعت ی حرکت می کند که در هر ۱۰ دقیقه یک بار از یک گیاه عبور کن د , بدین ترتیب زمان
کافی برای پوشش دادن مزرعه ای به مساحت ۵ تا ۷ هکتار با یک تراکتور به دست می آید.

بنا به بررسی های انجام شده این بخاری قادر خواهد بود ۷ هکتار پوشش بدهد و بسیار ارزان قیمت تر
نسبت به طرحهای دیگر خواهد بود .
باغی بخاری متحرک با سوخت پروپال
۶
۲ . کنترل سرمای بهاره توسط دستگاه چاهک معکوس انتخابی :
این سیستم بر این اساس عمل می نماید که با چرخش پروانه ای در داخل یک چاهک فلزی یا سیمانی ، هوای
سرد تجمع یافته در سطح باغات را به لایه های بالایی و خارج از تاج درختان حرکت میده د . با استفاده از این
دستگاه تا ۳ درجه سانتی گراد می توان هوای باغ یا مزرعه را گرمتر نمود .
دستگاه چاهک معکوس می تواند توسط یکی از منابع زیر راه اندازی شود :

برق

موتور دیزل یا ژنراتور

تراکتور PTO محور
نمای داخلی چاهک معکوس
نمای چاهک معکوس در باغ
٧
۳ . دستگاه ماشین مولد باد :

حاضر در حال اکثر باغ های مرکبات در کالیفرنی ا ی آمریکا به
وسیله ماشین باد در برابر یخبندان حفاظت می شوند.

ماشین ها ی باد عموماً شامل یک برج فولاد ی بلند و یک پروانه
گردان بزرگ هستند که در نزد یکی رأس این برج قرار م ی گیرد.
پروانه ماشین باد معمولاً از نوع دو یا چهار پره ای و قطر آن بین
۳ تا ۶ متر است . ارتفاع معمول پروانه ها هم در حدود ۱۰ تا
۱۱ متر از سطح زمین است , اما بر ا ی پوشش ه ای گیاه ی
کوتاه تر ممکن است از برج هایی با ارتفاع کمتر هم استفاده شود.
تا آنجا که م ی دانیم, پروانه ها فقط برا ی جلوگیر ی از برخورد با
درختان در این ارتفاع نصب م ی شوند و هیچ دلیل آیرودینامیکی
خاصی برای انتخاب این ارتفاع وجود ندارد.

هنگامی م که پروانه ماشین باد ی چرخد , هوا را از بالا به پایین
کشیده و باعث پایین آوردن هوای گر م بالای سطح وارانگ ی
می شود .

سیستم از مشکلات عمده این هزینه های اولیه ی تهیه ی این
دستگاه می باشد .
مکانیزم عمل ماشین مولد باد
٨
۴٫ مولد مه کنترل سرمای بهاره توسط دستگاه

مه باعث کاهش از دست رفتن گرما از سطح خاک و گیاه به جو می شود . ایجاد مه مصنوعی به عنوان
سدی در برابر هدر رفتن گرما از طریق تشعشع عمل می کند و از این نظر مشابه لایه های ابر می
باشد.

به هنگام سرد شدن تشعشع هوا ، مه می تواند تا حدود ۴ درجه سانتیگراد گرما ت امین نماید از این
طریق باعث حفاظت گیاه در برابر سرما شود .
۵ . استفاده از دود :
از قدیم اعتقاد بر این بوده که دود می تواند در مقابله با سرمازدگی موثر باشد . امروزه استفاده از دود توصیه نمی
شود چون اصولا دود در شب هایی که وارانگی حرارتی ایجاد شده است ، گرمایی را که به صورت طول موج بلند
از زمین خارج می شود را از خود عبور داده و همچنین در روز بعد نور خورشید را که به ص ورت طول موج کوتاه
است ، از خود عبور نمی دهد . از طرفی ایجاد دود از نظر مسائل محیط زیستی نیز بسیار زیان آور می باشد .
٩
۶٫ ب مواد شیمیایی در ه تاخیر انداختن گلدهی :

ب یکی از روشهای کنترل سرمای بهار ه در باغات ه تاخیر انداختن گلدهی و فرار از خطر سرمای بهاره
می باشد.

استفاده از اتفون ، جیبرلین ، روغن ولک و روغن های طبیعی در زمان مناسب میتواند زمان گل دهی را
به عقب بیاندازد .
۷ . استفاده از آبیاری در مقابله با سرمازدگی :

می باشند تبدیل بخار آب به آب و آب به یخ واکنش های گرما ده .

یخ ب س به ازای هر گرم آب در حال تن حدود ۸۰ کالری گرما در سطح برگ آزاد می شود. که می تواند ۲
درجه سانتی گراد هوا را گرم کند .

می هنگامی که آب به روی سطح گیاه یا خاک ریزد , مقداری از گرمای آب به هوای سرد اطراف منتقل
می شود.

یخ گرمای حاصل از سرد شدن و زدن آب می تواند انرژی از دست رفته در ی ک شب یخبندان تشعشعی را
جبران نماید.

اصولا استفاده از آبیار در مقابله با سرمازدگی از ریزه کاری های بسیار زیادی برخوردار است که عدم
توجه به کلیه ی مسائل و جوانب باعث می شود که بعضا نتیجه ی عکس عاید گردد .
آب پاش ها :

این روش برای حفاظت در برابر یخ بندان دارای قدمتی بیشتر از ۶۰ سال است .

فاصله بین آب پاش ها با توجه به نوع محصول و فاصله کشت آن متغیر است .

می گیرند برای درختان آب پاش ها معمولا به صورت یک در میان بین ردیف ها ی درختان قرار .

فاصله آب پاش ها باید حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد قطر خیس شده توسط آب پاش باشد .

یا مستطیلی باشد آب پاش ها در مزرعه می تواند مثلثی ، مربعی و .

باشد جنس نازل ها باید برنجی یا فلزی .
١٠

مکانیزم آن است که آب در دوره های متوالی و به مقدار کافی بر روی گیاه پاشیده شود , به طوری
که در فاصله دو دور متوالی پاشش آب , دمای بافت گیاهی به پایی ن تر از حد بحرانی کاهش پیدا
نکند .

آب باید به طور پیوسته و به مقدار کم , اما به صورت هد ف دار در سطح گیاه ریخته شود تا از
گرمای حاصل از سرد شدن آن استفاده شود .

در روش آب پاش های زیردرختی سنتی , آب با مقدار و سرعت کافی بر روی زمین پاشیده می شود
تا دمای سطح زمین در حدود صفر درجه حفظ شود .

شاخه تا زمانی که مخلوط شفاف آب و یخ بر روی ها گیاه وجود دارد و قطره های آب از قندیل های
یخی می چکد , دمای قسمت هایی از گیاه که با یخ پوشیده شده است در حدود صفر درجه باقی
می ماند .

به نتیجه مناس ب برای دستیابی , باید قسمت های مخت لف گیاه با آب پوشیده شوند و هر ۳۰ تا ۶۰
ثانیه یک بار با آب خیس شوند.

یکنواختی در توزیع آب برای ایجاد پوشش یکسان از اهمیت بالایی برخوردار است لذا قبل از بروز
سرما باید آب پاش ها و مسیر آب و نازل ها چک شوند .

تا زمانی که درجه حرارت به یک درجه سانتی گراد بالای درجه حرارت بحرانی نرسیده است باید
آب پاش ها را قطع نکنیم .

هنگامی که یک سیستم آب پاش شروع به کار م ی کند , ابتدا دمای هوا مقداری کاهش م ی یابد , اما
به پایین تر از دمای قطر ه های آب نم ی رسد و معمولاً با شروع ی خ زدن آب و آزاد شدن گرمای نهان ,
دما مجدداً بالا می رود .

خاموش کردن آب پاش ها را تا زمانی که دمای دماسنج تر مقداری از صفر درجه بالاتر می رود , به
تأخیر انداخت .

آب پاش های زیردرختی معمولاً برای حفاظت درختان خزان دار در مناطقی که دمای حداقل خیلی
پایین نباشد و تنها به چند درجه حفاظت نیاز باشد , مورد استفاده قرار می گیرند .

هدف اصلی استفاده از آب پاش های زیردرختی آن است که دمای سطوح خیس شده در حدود صفر
درجه حفظ شود.

در صورت کار کردن آ بپاش ها , دمای هوای مجاور سطح زمین افزایش م ی یابد و به نزدیک صفر
درجه می رسد , بنابراین هوای نزدیک سطح زمین در این شرای ط گرمتر از گیاهان حفاظت نشده
است.

قسمت می هوای گرمی که در نزدیک سطح قرار دارد باعث ایجاد ناپایداری جوی در آن شود که در
نتیجه آن گرمای محسوس به طرف بالا جریان می یابد و به گیاهان می رسد.
آبیاری بارانی : معایب

بزرگترین عیب روش آب پاش ها , هزینه بالای نصب و مقدار بسیار زیاد آب مورد نیاز است.

می کمبود منابع آب موجب محدودیت در استفاده از این روش شود.

آبیاری با آب پاش های رودرختی برای حفاظت گیاهان کم رشد و برخی درختان میوه خزان دار در
برابر یخبندان استفاده می شود , اما در گیاهانی که ساختار شاخه ای آنها ضعیف اس ت (مانند درخت
بادام) و شاخه های آنها ممکن است زیر بار وزن یخ بشکند, نمی توان از این روش استفاده کرد.
١١
مقایسه ی بلورهای شفاف و غیر شفاف
آبیاری قطره ای :

سیستم های آبیاری قطره ای هم در برخی مواقع برای حفاظت در برابر یخبندان مورد استفاده قرار
گرفته و نتایج متنوعی را به دنبال داشته اند.

اگر آب روی زمین به صورت مخلوط آب و یخ با دمای صفر درجه وجود دارد , نشان می دهد که
سیستم عملکرد مؤثری دارد.

باید توجه داشت که اگر سیستم آبیاری قطره ای در زمان یخبندان های بسیار شدید کار کند ,
ممکن است یخ بزند و شدیدا” آسیب ببیند.

باشد اگر تمام آب یخ بزند و ظاهر یخ شیری رنگ و مات , نشان دهنده آن است که سیستم مورد
استفاده در آن شرایط از کارآیی مؤثری برخوردار نیست.
سطحی آبیاری :

یکی از رایج ترین روش های حفاظت در برابر یخبندان آن است که آب از طریق شیار , کانال و یا
آبیاری غرقابی, مستقیما” به روی خاک جریان یابد.

تأمین می بیشترین حفاظت در اولین شب پس از جاری کردن آب شود و به مرور زمان که خاک از
آب اشباع می شود, کارآیی این روش کاهش می یابد.

۱ افزایش م ییابد. °C 23 , دمای هوای باغ °C آبیاری یک باغ مرکبات با آب

ج دمای آب هم از آن هت اهمیت دارد که هرچقدر آب گرمتر باشد , پس از سرد شدن گرمای
بیشتری آزاد می کند.

معمولا” کم این روش بهترین کارآیی را برای درختان رشد و مو در زمان یخبندا ن های تشعشعی
دارد.
١٢
غرقاب کردن :

هزینه نسبت ا به دلیل ” پایین روش آبیاری غرقابی , معمولا ” سود اقتصادی حاصل ا ز این روش
حفاظتی بالاست.

اگر آبیاری غرقابی قبل از وقوع یخبندان انجام شود, می توان با استفاده از این روش به حفاظتی
۴ دست یافت. C° معادل

پایین پیش می یخ زدن آب از بالا به طرف رود. هنگامی که یخ در قسمت های سطحی تشکیل
می شود, فضاهای هوا در فاصله بین آب مایع زیرین و یخ بالایی ایجاد می شود و مانع از انتقال گرما
از طرف پایین به بالا م ی گردد. بدین ترتیب دمای سطح پوشیده از یخ ممکن است به پایی ن تر از
صفر درجه برسد و موجب سردتر شدن قسمت های سطحی و کاهش دمای هوا شود.
آبیاری شیاری :

هنگامی حاصل می بازدهی در این روش شود که شیارها مستقیماً در زیر قسمت های تحت حفاظت
گیاه قرار داشته باشند.

شیارهای محل جریان آب باید درحاشیه ردیف های درختان به گونه ای تهیه شوند که هوایی که به
وسیله جریان آب گرم م ی شود, مستقیماً از حاشیه فضای پوشش داده شده از درخت به طرف بالا
حرکت کند و شاخ و برگ درخت را گرم کند

این شیارها نباید کاملاً در فضای زیر درخت که هوا به خودی خود کمی گرمتر است و یا در فضای
بین ردیف های درختان که هوای گرم بدون رسیدن به شاخ و برگ درخت به بالا صعود م ی کن د,
قرار داشته باشند.

باید حتی شیارها الامکان عریض تر باشند تا سطح تماس بیشتری را بین آب و هوا تأمین کنند.

به پایین آبیاری شیاری باید به اندازه کافی زودتر آغاز شود تا قبل از آنکه دمای هوا تر از حد بحرانی
برای آسیب دیدگی گیاه برسد, جریان آب به انتهای زمین رسیده باشد

تشکیل یخ بر روی سطح آب باعث ممانعت از انتقال گرما از آب به هوا و کاهش حفاظت می شود.

آب سرد خارج شده از شیارها نباید مجدداً وارد مسیر جریان شود.
حاصل نماییم چگونه از زمان وقوع سرما و احتمال خطر سرمازدگی اطلاع :
مهمترین ف در مقابله با سرمازدگی یکی از اکتور ها آگاهی پیدا کردن از زمان وقوع پدیده است . اطلاع رسانی
باید حداقل سه روز قبل از سرما انجام گیرد تا کشاورزان وقت کافی برای آمادگی را داشته باشند . در کلیه ی
استان ها ادارات هواشناسی با استفاده از نقشه های هواشناسی سطح زمین و سطوح فوقانی ، پیش بینی ۷۲
ساعته شرایط آب و هوایی را انجام می دهند . با برقرای ارتباط مستمر با ادارات هواشناسی به راحتی می توان از
شرایط آب هوایی سه روز آینده اطلاع حاصل نمود . در شب هایی که وقوع سرما پیش بینی شده است نیز با
نصب دستگاه های سرمابان و تنظیم آن با توجه به نوع محصول ، فنولوژی گیاه و درجه حرارت بحرانی میتوان در
زمان مناسب اقدام به مقابله با سرمازدگی نموده و محصول را از گزند خسارت دور نگه داشت .
١٣
١۴
نمونه هایی از دستگاه سرمابان
هدف از طراحی این سری دستگاها اعلام زمان مناسب برای شروع اقدامات لازم برای مقابله با سرمازدگی
است.این دستگاها در SMS بهاره و پاییزه ، می باشد. هشدار سرمازدگی بوسیله علائم صوتی آژیر و ارسال پیام
صورت افت دما به مقدار” دمای بحرانی .”زمان شروع اقدامات لازم را اعلام می کند. قسمت اصلی این دستگاه
یک ترموستات صنعتی با استفاده از یک دماسنج دارای قابلیت اندازه گیری دقیق دما در حدیکدهم درجه م ی
باشد.این ترموستات دارای دو خروجی میباشد . ترموستات به گونه ای متناسب بادمای بحرانی سرم ا زدگی
تنظیم میشود که خروجی اول آن با دو درجه اختلاف قبل از رسیدن به دمای بحرانی آژیر دستگاه را به صدا در
میاورد .در صورت افت بیشتر دما . خروجی دوم دستگاه که روی دما ی نزدیکتری به دمای بحرانی سرمازدگی
تنظیم می شود ؛ فعال شده و زمان آغاز اقدامات عملی را با روشن شدن لامپ یا آژیر نشان می دهد .این اعلام
وضعیت به کشاورز هشدار داده و او را آماده اقدامات مقابله عملی، در صورت افت بیشتر دما می کند.باتری این
دستگاه با استفاده از انرژی خورشیدی شارژ می شود و بدین جهت در تمام مناطق قابل نصب و بهره برداری می باشد .در صورت ابری بودن هوا می تواند به مدت چهار روز کارائی دقیق داشته باشد سامانه دارای قابلیت فرمان دادن خودکار و راه اندازی سیستم های مختل
هشدار بوسیله شبکه تلفن همراه . SMS را نیز دارا می باشد
شناسی پانل تجزیه تحلیل دستگاه هوا ایستگاه هواشناسی کشاورزی
که ایستگاه هواشناسی کشاورزی دستگاهی است ۲۶ پارامتر هواشناسی را انازه گیری و تجزیه تحلیل می
نماید . این دستگاه قابلیت شبکه سازی دراد که در هر زمان در مکان های مختلف می توان با ان ار طریق شبکه
ارتباط گرفت و اطلاعات مورد نیاز را دریافت نمود.
شبکه سازی و اشتراک اطلاعات :
شبکه اجزاء
×
شبکه تلفنی ثابت و همراه
×
شبکه رایانه ای
×
بیسیم
×
ایستگاهای هواشناسی کشاورزی
×
ایستگاهای هواشناسی کشوری
×
ایستگاهای دانشگاهی
×
شبکه اینترنت
×
ایستگاهای ماهواره ای

حس گرها : پارامترهای محیطی ابتدا توسط حس گرها به مقادیر الکتریکی تبدیل می گردد و در
حافظه گیرنده و فرستنده های راه دور متصل به آن ها ذخیره می گردند .

گیرنده – فرستنده : این گیرنده فرستنده ها قادر به ارتباط به طریق رادیویی و یا سیستم های تلفن
همراه می باشند . اطلاعات و داده های جمع آوری شده را به ایستگاه مرکزی انتقال می دهند .و
همچنین قادر به دریافت فرمان از نرم افزار مرکزی نیز می باشد . این فرامین می تواند اطلاعات کنترلی
از قبیل روشن و خاموش کردن یک پمپ ، کلید ، دستگاه تولید باد ، بخاری و………. باشد .

ایستگاه مرکزی : این ایستگاه مشتمل بر یک گیرنده و یک کامپیوتر ی باشد که گیرنده به عنوان
کنترل کننده شبکه انجام وظیفه نموده و در دوره زمانهای مشخص ( معمولا هر ۱۵ دقیقه یک بار )
اطلاعات ذخیره شده در قسمت گیرنده فرستنده های میدانی را از طریق شبکه بی سیم و یا شبکه تلفن
همراه دریافت می کند . این دستگاه مرکزی به تعداد زیادی ایستگاه وصل می شود .
١۵

نرم افزار : نرم افزار سیستم وظیفه دریافت اطلاعات از دستگاه مرکزی به کامپیوتر را به عهده دارد و
server داده ها را جمع آوری و برای آنالیز آماده می کند . و در قسمت server بر اساس سیستم
تجزیه و تحلیل داده ها صورت می گیرد .

شبکه ارتباطی : شبکه ارتباطی با توجه به تکنولوژی انتخاب شده در این ایجاد ارتباط از سه طریق
شبکه تلفنی شهری ، تلفن همراه و همچنین ایجاد شبکه های خصوصی رایانه ای ، بهره گیری کرده و
اطلاعات مربوط به یک ایستگاه مرکزی و ایستگاه های هواشناسی متصل به آن را به یک مرکز انتقال
می دهد .

با بهره گیری از تسهیلات ایجاد شده که کلیه ی مناطق کشور را پوشش می دهد می توان پیش آگاهی
های دقیقی را برای مناطق مختلف با توجه به شرایط هر منطقه ارائه نمود .
Frost Warning Network
١۶
Dew Point & data loggers
Stations
SARMABAN
Precision Farming Center
SMS
Agro Stations
Automatic Weather Stations

سرما و یخ زدگی در گیاهان و روش های مقابله با آن
یکشنبه ۷ مرداد ۱۳۹۷ 3 سال قبل ٬

سرما و یخ زدگی در گیاهان و روش های مقابله با آن

ایران در یکی از مناطق حادثه خیز کره زمین واقع شده است . از ۴۰ نوع بلای طبیعی شناخته شده در جهان ، بیش
از ۳۰ نوع آن در ایران وجود دارد . سرمازدگی یکی از پدیده های جوی است که علیرغم قابل پیش بینی بودن آن در
ردیف حوادث غیر مترقبه تعریف شده است . با تغییراتی که در سال های اخیر در جو زمین بوجود آمده است ،
سرمازدگی در بسیاری از مناطق کشور به صورت بومی در آمده و همه ساله خسارت های فراوانی را به گیاهان و
محصولات کشاورزی وارد می کند . با توجه بیشتر به این مهم در شرایط کشور می توان از خسارت های ناشی از این
پدیده جلوگیری و علاوه بر اقتصاد کشاورزان ، به اقتصاد کشور نیز کمک نمود .
در این بولتن انواع سرماها ، سرمازدگی ها و روش های مقابله با آن توضیح داده شده است . امید است در ارتقا سطح
آگاهی دست اندرکاران بخش کشاورزی و کاهش خسارت ها موثر باشد .
تعاریف
سرما : بالاتر منظور ازسرما کاهش دما به حدود صفر درجه سانتیگراد ویا چند درجه می باشد که می تواند برحسب نوع
گیاه ودرجه مقاومت آن ، به اندامهای مختلف(گل، برگ، میوه، جوانه وشاخه) خسارت وارد نماید.
یخبندان : عبارت است از ک ا هش دما تا چند درجه زیر صفر(یخبندان زمستانه وبهاره ) که براثر آن آب درون سلولی
وبرون سلولی منجمد شده وبه دلیل متلاشی شدن آوندهای چوبی وآبکش وقطع جریان مواد غذایی ، مرگ سلول را باعث
میگردد.
درجه حرارت های بحرانی : حداقل درجه حرارتی که گیاه می تواند با تداوم ۳۰ دقیقه تحمل کند و در بیشتر از این
مدت و کمتر از این درجه حرارت گیاه خسارت می بیند . این درجه حرارت برای گیاهان مختلف و و مراحل مختلف
فنولوژی متفاوت است .
انواع سرمازدگی ویخبندان
۱٫
تشعشعی Radiative Frost یخبندان
۲٫ Convection Frost یخبندان جبهه ای
تشعشعی یخبندان
می تابد در طول روز گرمای خورشید به صورت طول موج کوتاه به زمین . در طول شب زمین گرمای خود را به صورت طول
موج بلند به محیط اطراف خود پس می دهد . دربعضی شرایط خاص در طول شب تا قبل از طلوع آفتاب ، حرارت زمین سریع
از دست می رود و گرما با توجه به سبکتر بودن به سطوح بالایی رفته و هوای سرد جای آن را روی زمین و اطراف گیاه می
گیرد که در چنین شرایطی با توجه به آغاز رشد اولیه ی گیاه و حساس بودن آن باعث وارد آمدن خسارت می شود . این نوع
سرمازدگی اصطلاحا سرمازدگی تشعشعی نامیده می شود . بیش ترین خسارت هایی که در شرایط کشور به وقوع می پیوند د ،
ناشی از این نوع سرمازدگی می باشد .
یخبندان جبهه ای
یخبندانهای جبهه ای به علت جابه جایی توده های هوای سرد مثل توده های هوایی که از سیبری منشاء می گیرند
حادث می شوند . ضخامت لایه هوای سرد در این نوع ی خبندان ممکن است چندین کیلومتر باشد بنابراین برخلاف
یخبندان تشعشعی که منحصر ا در طول شب به وجود می آید ، این نوع یخبندان می تواند روند شبانه روزی داشته باشد .
مقابله با این نوع یخبندان بسیار مشکل و تقریبا غیر ممکن است . البته در زمان وقوع این نوع سرمازدگی ا کثر گیاهان
١
تشعشعی علائم سرمای

سرمای ی است که در اثر تشعشع از سطح زمین در یک محل بوجود می آید .

محیط م کاملا منطقه ای و محلی بوده و در یک محدوده معین و حدود بدون اینکه هوای سرد از
سایر جاها به منطقه نفوذ کند بوجود می آید .

معمولا در زمان فعال بودن گیاه اتفاق می افتد . مانند اواخر پائیز و یا اوائل بهار ( سرماهای زودرس
پائیزه و دیررس بهاره ) .

شبهای آرام که وزش باد وجود ندارد و آسمان صاف و غیر ابری است .

احتمال موفقیت در محافظت از گیاه وجود دارد.

در زمان وقوع این نوع سرما وارونگی دمائی وجود داشته و احتمال سرما و یخ زدگی در روز وجود
ندارد .

تشعشعی چون حرکت هوا در موقع وقوع سرمازدگی کم است ، انتقال گرما از قسمت های مختلف
بدن که در معرض هوا قرار دارد به کندی صو رت می گیرد و در نتیجه انسان سرما را کمتر احساس
می کند و از این رو اغلب کشاورزان در تشخیص این نوع سرمازدگی دچار اشتباه می شوند .
نمو باشد بیشتر خطر سرما در زمانی است که گیاه در حال فعالیت رشد و . اگر در این هنگام دما کمتر از آستانه تحمل
گیاه گردد ، موجب خ سارت خواهد شد و معمولا در اواخر رشد یعنی در اوایل پاییز و در اوایل رشد گیاه یعنی د ر اواخر
زمستان و اوایل بهار رخ می ده د . با دانستن احتمال دقیق اولین یخبندان پاییزه و آخرین یخبندان بهار می توان تاریخ
کشت و برداشت محصول را تعیین و از بروز خسارت جلوگیری کرد .
روشهای مقابله با خسارتهای ناشی از سرما و یخبندان: ( سرمازدگی های تشعشعی )

روش های غیرفعال (درازمدت)

روش های فعال (کوتاه مدت)
روش های غیر فعال ( دراز مدت ) مقابله با سرمازدگی : به کلیه ی فعالیت هایی که از زمان کاشت تا برداشت در
مزرعه برای کاهش خسارت سرمازدگی انجام می شود را مقابله ی غیر فعال گویند . مهمترین روش های غیر فعال شامل :
۱٫
محل انتخاب مناسب کاشت .

اولین مرحله در انتخاب یک مکان برای کاشت یک گیاه جدید گفتگو با مردم محلی درباره محصولات و
ارقام مناسب برای منطقه می باشد.

توجه به توپوگرافی منطقه از اهمیت خاصی برخوردار است . نقاط گود در توپوگرافی یک محل دمای
سردتری دارند . لذا باید از کشت گیاهان در چاله های سرد جدا خودداری نمود .

٢
کاشت گیاهان برگ ریز درشیب هایی که با نور خورشید مواجه نیستند ، موجب تأخیر در شکوفایی گل ها
در بهار می شود و اغلب باعث حفاظت گیاه می شود.
محصولی قبلا اگر ” در یک چاله سرد کشت شده باشد چه باید کرد ؟
¬
به سمت پایین شیب می هر مانعی را که مانع از زهکشی هوای سرد از کنار یک گیاه شود باید حذف کرد.
¬
شاید پرچین این موانع ها ، حصارها ، پوشش گیاهی متراکم در پایین شیب مزرعه باشند .
¬
ردیف های در ختان درباغستان ها و تاکستان ها باید طوری طراحی شوند که زهکشی مطلوب و طبیعی هوای سرد به
خوبی از میان آنها انجام شود.
۲٫
نوع خاک در سرمازدگی از اهمیت بالایی برخوردار است .

خاک های شنی خشک گرما را بهتر از خاک های رسی سنگین انتقال م یدهند .

خاک های سنگی ن ، با ر نگ س یاه نسبت به خاکهای سبک با رنگ روشن تر در زمستان گرمایی بیشتری جذب کرده و
از طرفی درآخر زمستان گیاه دیرتر فعال می شوند .

هنگامی تقریب ا که محتوای آب خاک ” به حد ظرفیت مزرعه رسید (یک یا دو روز پس از مرطوب شدن کامل خاک )،
خاک در وضعیتی است که برای انتقال گرما و ذخیره بسیار مناسب م یباشد .
۳٫
انتخاب پایه مقاوم : پایه های مقاوم به سرما و پایه هایی که گلدهی را به تاخیر می اندازد بسیار مهم است.
مدیریت کوددهی گیاه:
۴٫

یخ درختان بیمار نسبت به خسارت بندان حساسیت بیشتری دارند. کوددهی باعث افزایش سلامت گیاه می شود.

درختانی که به طور مناسب کوددهی نشده اند ، خیلی زود در پاییز برگ های خود را از دست می دهند و در بهار زودتر
از موقع به شکوفه می نشینند.

به منظور افزایش مقاومت گیاهان ، باید از به کار بردن کود ازته در اواخر تابستان یا اوایل پاییز اجتناب نمود.

فسفر نتیجه برای انجام تقسیم سلولی حائز اهمیت است و در برای بهبود دوباره گیاه پس از خسارت یخ زدگی اهمیت
دارد.
کف مزرعه :
۵٫
مدیریت
بین ۱ درجه سانتیگراد هوای اطراف گیاه را گرمتر کند . / ۱ تا ۴ / مدیریت خاک می تواند ۱

اجتناب از خاک ورزی .

ضعیف گرماس ت هوا یک هادی . بنابراین خاک های دارای فضاهای هوای بیشتر و بزرگتر، گرمای کمتری را انتقال می
دهند یا ذخیره می کنند.

انجام هرگونه خاک ورزی موجب ایجاد فضاهای هوا در خاک می شود. بنابراین باید طی دوره های مستعد یخ بندان از
انجام این عملیات اجتناب شود.
٣

اگر خاکی مورد عملیات خاک ورزی نظیر شخم قرار گرفته باشد ، باید از طریق فشرده کردن و آبیاری، به انتقال و
ذخیره گرما در آن کمک کرد و از این طریق این مشکل را بهبود بخشید.

وقتی خاک ها خشک هستند، فضاهای هوای بیشتری وجود دارد که باعث جلوگیری از انتقال و ذخیره گرما در خاک
می شوند. بنابراین در سالهای خشک، حفاظت از یخ زدگی از طریق مرطوب کردن خاک های خشک بهبود م ییابد.

مرطوب کردن خاک اغلب موجب تیره تر شدن خاک می شود و در نتیجه باعث افزایش جذب تشعشع خورشیدی در
خاک می گردد.

باغ برای حفاظت غیرفعال در برابر یخبندان بهتر است کلیه گیاهان پوششی از ات حذف شود.

حذف گیاهان پوششی موجب افزایش جذب تابشی خاک می شود و انتقال و ذخیره گرما در خاک را بهبود می بخشد.

میگردد . ( INA) گیاهان پوششی همچنین موجب افزایش تراکم باکتر یهای فعال تشکیل دهنده هسته یخی

تجزیه ب گیاهان پوششی باید خیلی زود وجین شوند تا امکان قایا با حذف آنها از سطح مزرعه یا باغ فراهم شود.

مستعد یخ این کار باید قبل از وقوع دوره بندان انجام شود.

پوشش می های پلاستیکی، اغلب برای گرم کردن خاک و افزایش حفاظت در برابر سرما استفاده شوند.

می پلاستیک شفاف خاک را بیشتر از پلاستیک سیاه گرم کند.

مرطوب کردن خاک پیش از استفاده از پلاستیک، موجب افزایش کارایی استفاده از پلاستیک می شود و خیلی موثر
است.

هرس دور تنه درختان (دامن درخ ت)، موجب انتقال بهتر انرژی تابشی به خاک زیر درختان می شود و می تواند باعث
بهبود حفاظت گیاه شود.
۶٫
تنظیم استفاده از کننده های رشد گیاهی :
اتفن و پاکلوبوترازل با به تاخیر انداختن ۴ تا ۷ روز در خطر سرمای بهاره موثر شناخته شده است .
رنگ کردن تنه درخت:
۷٫
در شرایط سرد تابش نورخورشید به تنه ی درخت و سرد شدن در شب و همچنین در مناطق پوشیده از برف و انعکاس نور
خورشید از سطح برف به تنه ی درخت باعث ایجاد ترک روی تنه می شود که این عارضه علاوه بر خسارت مستقیم به
درخت باعث ضعیف شدن گیاه و بروز آفات و بیماری ها نیز می شود .
رنگ سفید کردن تنه در کاهش اثرات یخ زدگی به اثبات رسیده است .
۴
ها مهمترین روش ی حفاظتی کوتاه مدت :
۱٫
کنترل سرمای بهاره توسط بخاریها
یک روش برای جایگزین ی انرژ ی از دست رفته از گیاه در شب های یخبندان , سوزاندن توده های سوخت (جام د, مایع یا
گاز) در انواع مختلف بخاری هاست.
ها انواع بخاری :
بخاری های مای عسوز
i.
ii.
بخاری های با سوخت جامد
iii.
بخاری های با سوخت پروپان و گاز طبیعی
روش استفاده از بخاری :

بسیار اهمیت دارد که بخاری ها هنگامی که دمای هوا یک یا دو درجه بالاتر از دمای کشنده برای برگ ها، شکوفه ها یا
جوانه ها است، روشن شوند .
کارگیری بخاری های بزرگ در باغ به هیچ وجه توصیه نمی شود .

به

توزیع بخاری ها در باغ ب ا ید یکنواخت و تقریبا به ازای هر دو درخت یک بخاری و یا ۱۰۰ تا ۱۲۰ بخاری در هکتار
برنامه ریزی شود.

تقریبا در هر هکتار ۱۳۳ لیتر تا ۲۶۵ لیتر نیاز می باشد

کنید سعی کنید نواحی سردتر را در سطح باغ خود شناسایی کنید و بخاری های واقع در این نواحی را زودتر روشن .

بر ای دست یابی به یک دمای مناسب در باغات با وسعت بزرگ و یا مناطقی که تعداد کارگر برای روشن کردن بخاری ها
کم هستند ، باید روشن کردن بخاری ها را از کنار باغ به ویژه از کناره ای که در مقابل باد قرار دارند شروع نمود.

به منظور گرم کردن هوای سرد ورودی باغ توصیه م ی شود تعداد بخاری ها در طرفی که باد سرد وارد باغ و یا مزرعه
می شود ، بیشتر باشد.
۵
استفاده از بخاری باغی در شب یخبندان برای حفظت گیاهان
طبیعی دستگاه بخاری متحرک با سوخت گاز :

سیستم بخاری متحرک شامل ۴ مخزن ۴۵ کیلوگرم ی پروپان است که سوخت مورد نیاز بخار ی که بر
پشت تراکتور نصب می شود را تأمین می کنند.

سانتریف یک پروانه وژی هم در این بخا ر ی تعبیه شده است که هو ای گرم شده را به صورت افق ی و در
جهت عمود بر مسیر حرکت تراکتور به بیرون می دهد .

در هنگام کار, جریان هو ای گرم تا فاصله ۵۰ تا ۷۵ متری از دو طرف تراکتور می رسد. تراکتور به گونه ای
در امتداد ردیف های کاشت حرکت م ی کند که در هر مسیر رفت و برگشت , فضای ناحیه تحت پوشش
بخاری با فضای گر مشده در مسیر قبلی ه مپوشانی داشته باشد.

تراکتور با سرعت ی حرکت می کند که در هر ۱۰ دقیقه یک بار از یک گیاه عبور کن د , بدین ترتیب زمان
کافی برای پوشش دادن مزرعه ای به مساحت ۵ تا ۷ هکتار با یک تراکتور به دست می آید.

بنا به بررسی های انجام شده این بخاری قادر خواهد بود ۷ هکتار پوشش بدهد و بسیار ارزان قیمت تر
نسبت به طرحهای دیگر خواهد بود .
باغی بخاری متحرک با سوخت پروپال
۶
۲ . کنترل سرمای بهاره توسط دستگاه چاهک معکوس انتخابی :
این سیستم بر این اساس عمل می نماید که با چرخش پروانه ای در داخل یک چاهک فلزی یا سیمانی ، هوای
سرد تجمع یافته در سطح باغات را به لایه های بالایی و خارج از تاج درختان حرکت میده د . با استفاده از این
دستگاه تا ۳ درجه سانتی گراد می توان هوای باغ یا مزرعه را گرمتر نمود .
دستگاه چاهک معکوس می تواند توسط یکی از منابع زیر راه اندازی شود :

برق

موتور دیزل یا ژنراتور

تراکتور PTO محور
نمای داخلی چاهک معکوس
نمای چاهک معکوس در باغ
٧
۳ . دستگاه ماشین مولد باد :

حاضر در حال اکثر باغ های مرکبات در کالیفرنی ا ی آمریکا به
وسیله ماشین باد در برابر یخبندان حفاظت می شوند.

ماشین ها ی باد عموماً شامل یک برج فولاد ی بلند و یک پروانه
گردان بزرگ هستند که در نزد یکی رأس این برج قرار م ی گیرد.
پروانه ماشین باد معمولاً از نوع دو یا چهار پره ای و قطر آن بین
۳ تا ۶ متر است . ارتفاع معمول پروانه ها هم در حدود ۱۰ تا
۱۱ متر از سطح زمین است , اما بر ا ی پوشش ه ای گیاه ی
کوتاه تر ممکن است از برج هایی با ارتفاع کمتر هم استفاده شود.
تا آنجا که م ی دانیم, پروانه ها فقط برا ی جلوگیر ی از برخورد با
درختان در این ارتفاع نصب م ی شوند و هیچ دلیل آیرودینامیکی
خاصی برای انتخاب این ارتفاع وجود ندارد.

هنگامی م که پروانه ماشین باد ی چرخد , هوا را از بالا به پایین
کشیده و باعث پایین آوردن هوای گر م بالای سطح وارانگ ی
می شود .

سیستم از مشکلات عمده این هزینه های اولیه ی تهیه ی این
دستگاه می باشد .
مکانیزم عمل ماشین مولد باد
٨
۴٫ مولد مه کنترل سرمای بهاره توسط دستگاه

مه باعث کاهش از دست رفتن گرما از سطح خاک و گیاه به جو می شود . ایجاد مه مصنوعی به عنوان
سدی در برابر هدر رفتن گرما از طریق تشعشع عمل می کند و از این نظر مشابه لایه های ابر می
باشد.

به هنگام سرد شدن تشعشع هوا ، مه می تواند تا حدود ۴ درجه سانتیگراد گرما ت امین نماید از این
طریق باعث حفاظت گیاه در برابر سرما شود .
۵ . استفاده از دود :
از قدیم اعتقاد بر این بوده که دود می تواند در مقابله با سرمازدگی موثر باشد . امروزه استفاده از دود توصیه نمی
شود چون اصولا دود در شب هایی که وارانگی حرارتی ایجاد شده است ، گرمایی را که به صورت طول موج بلند
از زمین خارج می شود را از خود عبور داده و همچنین در روز بعد نور خورشید را که به ص ورت طول موج کوتاه
است ، از خود عبور نمی دهد . از طرفی ایجاد دود از نظر مسائل محیط زیستی نیز بسیار زیان آور می باشد .
٩
۶٫ ب مواد شیمیایی در ه تاخیر انداختن گلدهی :

ب یکی از روشهای کنترل سرمای بهار ه در باغات ه تاخیر انداختن گلدهی و فرار از خطر سرمای بهاره
می باشد.

استفاده از اتفون ، جیبرلین ، روغن ولک و روغن های طبیعی در زمان مناسب میتواند زمان گل دهی را
به عقب بیاندازد .
۷ . استفاده از آبیاری در مقابله با سرمازدگی :

می باشند تبدیل بخار آب به آب و آب به یخ واکنش های گرما ده .

یخ ب س به ازای هر گرم آب در حال تن حدود ۸۰ کالری گرما در سطح برگ آزاد می شود. که می تواند ۲
درجه سانتی گراد هوا را گرم کند .

می هنگامی که آب به روی سطح گیاه یا خاک ریزد , مقداری از گرمای آب به هوای سرد اطراف منتقل
می شود.

یخ گرمای حاصل از سرد شدن و زدن آب می تواند انرژی از دست رفته در ی ک شب یخبندان تشعشعی را
جبران نماید.

اصولا استفاده از آبیار در مقابله با سرمازدگی از ریزه کاری های بسیار زیادی برخوردار است که عدم
توجه به کلیه ی مسائل و جوانب باعث می شود که بعضا نتیجه ی عکس عاید گردد .
آب پاش ها :

این روش برای حفاظت در برابر یخ بندان دارای قدمتی بیشتر از ۶۰ سال است .

فاصله بین آب پاش ها با توجه به نوع محصول و فاصله کشت آن متغیر است .

می گیرند برای درختان آب پاش ها معمولا به صورت یک در میان بین ردیف ها ی درختان قرار .

فاصله آب پاش ها باید حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد قطر خیس شده توسط آب پاش باشد .

یا مستطیلی باشد آب پاش ها در مزرعه می تواند مثلثی ، مربعی و .

باشد جنس نازل ها باید برنجی یا فلزی .
١٠

مکانیزم آن است که آب در دوره های متوالی و به مقدار کافی بر روی گیاه پاشیده شود , به طوری
که در فاصله دو دور متوالی پاشش آب , دمای بافت گیاهی به پایی ن تر از حد بحرانی کاهش پیدا
نکند .

آب باید به طور پیوسته و به مقدار کم , اما به صورت هد ف دار در سطح گیاه ریخته شود تا از
گرمای حاصل از سرد شدن آن استفاده شود .

در روش آب پاش های زیردرختی سنتی , آب با مقدار و سرعت کافی بر روی زمین پاشیده می شود
تا دمای سطح زمین در حدود صفر درجه حفظ شود .

شاخه تا زمانی که مخلوط شفاف آب و یخ بر روی ها گیاه وجود دارد و قطره های آب از قندیل های
یخی می چکد , دمای قسمت هایی از گیاه که با یخ پوشیده شده است در حدود صفر درجه باقی
می ماند .

به نتیجه مناس ب برای دستیابی , باید قسمت های مخت لف گیاه با آب پوشیده شوند و هر ۳۰ تا ۶۰
ثانیه یک بار با آب خیس شوند.

یکنواختی در توزیع آب برای ایجاد پوشش یکسان از اهمیت بالایی برخوردار است لذا قبل از بروز
سرما باید آب پاش ها و مسیر آب و نازل ها چک شوند .

تا زمانی که درجه حرارت به یک درجه سانتی گراد بالای درجه حرارت بحرانی نرسیده است باید
آب پاش ها را قطع نکنیم .

هنگامی که یک سیستم آب پاش شروع به کار م ی کند , ابتدا دمای هوا مقداری کاهش م ی یابد , اما
به پایین تر از دمای قطر ه های آب نم ی رسد و معمولاً با شروع ی خ زدن آب و آزاد شدن گرمای نهان ,
دما مجدداً بالا می رود .

خاموش کردن آب پاش ها را تا زمانی که دمای دماسنج تر مقداری از صفر درجه بالاتر می رود , به
تأخیر انداخت .

آب پاش های زیردرختی معمولاً برای حفاظت درختان خزان دار در مناطقی که دمای حداقل خیلی
پایین نباشد و تنها به چند درجه حفاظت نیاز باشد , مورد استفاده قرار می گیرند .

هدف اصلی استفاده از آب پاش های زیردرختی آن است که دمای سطوح خیس شده در حدود صفر
درجه حفظ شود.

در صورت کار کردن آ بپاش ها , دمای هوای مجاور سطح زمین افزایش م ی یابد و به نزدیک صفر
درجه می رسد , بنابراین هوای نزدیک سطح زمین در این شرای ط گرمتر از گیاهان حفاظت نشده
است.

قسمت می هوای گرمی که در نزدیک سطح قرار دارد باعث ایجاد ناپایداری جوی در آن شود که در
نتیجه آن گرمای محسوس به طرف بالا جریان می یابد و به گیاهان می رسد.
آبیاری بارانی : معایب

بزرگترین عیب روش آب پاش ها , هزینه بالای نصب و مقدار بسیار زیاد آب مورد نیاز است.

می کمبود منابع آب موجب محدودیت در استفاده از این روش شود.

آبیاری با آب پاش های رودرختی برای حفاظت گیاهان کم رشد و برخی درختان میوه خزان دار در
برابر یخبندان استفاده می شود , اما در گیاهانی که ساختار شاخه ای آنها ضعیف اس ت (مانند درخت
بادام) و شاخه های آنها ممکن است زیر بار وزن یخ بشکند, نمی توان از این روش استفاده کرد.
١١
مقایسه ی بلورهای شفاف و غیر شفاف
آبیاری قطره ای :

سیستم های آبیاری قطره ای هم در برخی مواقع برای حفاظت در برابر یخبندان مورد استفاده قرار
گرفته و نتایج متنوعی را به دنبال داشته اند.

اگر آب روی زمین به صورت مخلوط آب و یخ با دمای صفر درجه وجود دارد , نشان می دهد که
سیستم عملکرد مؤثری دارد.

باید توجه داشت که اگر سیستم آبیاری قطره ای در زمان یخبندان های بسیار شدید کار کند ,
ممکن است یخ بزند و شدیدا” آسیب ببیند.

باشد اگر تمام آب یخ بزند و ظاهر یخ شیری رنگ و مات , نشان دهنده آن است که سیستم مورد
استفاده در آن شرایط از کارآیی مؤثری برخوردار نیست.
سطحی آبیاری :

یکی از رایج ترین روش های حفاظت در برابر یخبندان آن است که آب از طریق شیار , کانال و یا
آبیاری غرقابی, مستقیما” به روی خاک جریان یابد.

تأمین می بیشترین حفاظت در اولین شب پس از جاری کردن آب شود و به مرور زمان که خاک از
آب اشباع می شود, کارآیی این روش کاهش می یابد.

۱ افزایش م ییابد. °C 23 , دمای هوای باغ °C آبیاری یک باغ مرکبات با آب

ج دمای آب هم از آن هت اهمیت دارد که هرچقدر آب گرمتر باشد , پس از سرد شدن گرمای
بیشتری آزاد می کند.

معمولا” کم این روش بهترین کارآیی را برای درختان رشد و مو در زمان یخبندا ن های تشعشعی
دارد.
١٢
غرقاب کردن :

هزینه نسبت ا به دلیل ” پایین روش آبیاری غرقابی , معمولا ” سود اقتصادی حاصل ا ز این روش
حفاظتی بالاست.

اگر آبیاری غرقابی قبل از وقوع یخبندان انجام شود, می توان با استفاده از این روش به حفاظتی
۴ دست یافت. C° معادل

پایین پیش می یخ زدن آب از بالا به طرف رود. هنگامی که یخ در قسمت های سطحی تشکیل
می شود, فضاهای هوا در فاصله بین آب مایع زیرین و یخ بالایی ایجاد می شود و مانع از انتقال گرما
از طرف پایین به بالا م ی گردد. بدین ترتیب دمای سطح پوشیده از یخ ممکن است به پایی ن تر از
صفر درجه برسد و موجب سردتر شدن قسمت های سطحی و کاهش دمای هوا شود.
آبیاری شیاری :

هنگامی حاصل می بازدهی در این روش شود که شیارها مستقیماً در زیر قسمت های تحت حفاظت
گیاه قرار داشته باشند.

شیارهای محل جریان آب باید درحاشیه ردیف های درختان به گونه ای تهیه شوند که هوایی که به
وسیله جریان آب گرم م ی شود, مستقیماً از حاشیه فضای پوشش داده شده از درخت به طرف بالا
حرکت کند و شاخ و برگ درخت را گرم کند

این شیارها نباید کاملاً در فضای زیر درخت که هوا به خودی خود کمی گرمتر است و یا در فضای
بین ردیف های درختان که هوای گرم بدون رسیدن به شاخ و برگ درخت به بالا صعود م ی کن د,
قرار داشته باشند.

باید حتی شیارها الامکان عریض تر باشند تا سطح تماس بیشتری را بین آب و هوا تأمین کنند.

به پایین آبیاری شیاری باید به اندازه کافی زودتر آغاز شود تا قبل از آنکه دمای هوا تر از حد بحرانی
برای آسیب دیدگی گیاه برسد, جریان آب به انتهای زمین رسیده باشد

تشکیل یخ بر روی سطح آب باعث ممانعت از انتقال گرما از آب به هوا و کاهش حفاظت می شود.

آب سرد خارج شده از شیارها نباید مجدداً وارد مسیر جریان شود.
حاصل نماییم چگونه از زمان وقوع سرما و احتمال خطر سرمازدگی اطلاع :
مهمترین ف در مقابله با سرمازدگی یکی از اکتور ها آگاهی پیدا کردن از زمان وقوع پدیده است . اطلاع رسانی
باید حداقل سه روز قبل از سرما انجام گیرد تا کشاورزان وقت کافی برای آمادگی را داشته باشند . در کلیه ی
استان ها ادارات هواشناسی با استفاده از نقشه های هواشناسی سطح زمین و سطوح فوقانی ، پیش بینی ۷۲
ساعته شرایط آب و هوایی را انجام می دهند . با برقرای ارتباط مستمر با ادارات هواشناسی به راحتی می توان از
شرایط آب هوایی سه روز آینده اطلاع حاصل نمود . در شب هایی که وقوع سرما پیش بینی شده است نیز با
نصب دستگاه های سرمابان و تنظیم آن با توجه به نوع محصول ، فنولوژی گیاه و درجه حرارت بحرانی میتوان در
زمان مناسب اقدام به مقابله با سرمازدگی نموده و محصول را از گزند خسارت دور نگه داشت .
١٣
١۴
نمونه هایی از دستگاه سرمابان
هدف از طراحی این سری دستگاها اعلام زمان مناسب برای شروع اقدامات لازم برای مقابله با سرمازدگی
است.این دستگاها در SMS بهاره و پاییزه ، می باشد. هشدار سرمازدگی بوسیله علائم صوتی آژیر و ارسال پیام
صورت افت دما به مقدار” دمای بحرانی .”زمان شروع اقدامات لازم را اعلام می کند. قسمت اصلی این دستگاه
یک ترموستات صنعتی با استفاده از یک دماسنج دارای قابلیت اندازه گیری دقیق دما در حدیکدهم درجه م ی
باشد.این ترموستات دارای دو خروجی میباشد . ترموستات به گونه ای متناسب بادمای بحرانی سرم ا زدگی
تنظیم میشود که خروجی اول آن با دو درجه اختلاف قبل از رسیدن به دمای بحرانی آژیر دستگاه را به صدا در
میاورد .در صورت افت بیشتر دما . خروجی دوم دستگاه که روی دما ی نزدیکتری به دمای بحرانی سرمازدگی
تنظیم می شود ؛ فعال شده و زمان آغاز اقدامات عملی را با روشن شدن لامپ یا آژیر نشان می دهد .این اعلام
وضعیت به کشاورز هشدار داده و او را آماده اقدامات مقابله عملی، در صورت افت بیشتر دما می کند.باتری این
دستگاه با استفاده از انرژی خورشیدی شارژ می شود و بدین جهت در تمام مناطق قابل نصب و بهره برداری می باشد .در صورت ابری بودن هوا می تواند به مدت چهار روز کارائی دقیق داشته باشد سامانه دارای قابلیت فرمان دادن خودکار و راه اندازی سیستم های مختل
هشدار بوسیله شبکه تلفن همراه . SMS را نیز دارا می باشد
شناسی پانل تجزیه تحلیل دستگاه هوا ایستگاه هواشناسی کشاورزی
که ایستگاه هواشناسی کشاورزی دستگاهی است ۲۶ پارامتر هواشناسی را انازه گیری و تجزیه تحلیل می
نماید . این دستگاه قابلیت شبکه سازی دراد که در هر زمان در مکان های مختلف می توان با ان ار طریق شبکه
ارتباط گرفت و اطلاعات مورد نیاز را دریافت نمود.
شبکه سازی و اشتراک اطلاعات :
شبکه اجزاء
×
شبکه تلفنی ثابت و همراه
×
شبکه رایانه ای
×
بیسیم
×
ایستگاهای هواشناسی کشاورزی
×
ایستگاهای هواشناسی کشوری
×
ایستگاهای دانشگاهی
×
شبکه اینترنت
×
ایستگاهای ماهواره ای

حس گرها : پارامترهای محیطی ابتدا توسط حس گرها به مقادیر الکتریکی تبدیل می گردد و در
حافظه گیرنده و فرستنده های راه دور متصل به آن ها ذخیره می گردند .

گیرنده – فرستنده : این گیرنده فرستنده ها قادر به ارتباط به طریق رادیویی و یا سیستم های تلفن
همراه می باشند . اطلاعات و داده های جمع آوری شده را به ایستگاه مرکزی انتقال می دهند .و
همچنین قادر به دریافت فرمان از نرم افزار مرکزی نیز می باشد . این فرامین می تواند اطلاعات کنترلی
از قبیل روشن و خاموش کردن یک پمپ ، کلید ، دستگاه تولید باد ، بخاری و………. باشد .

ایستگاه مرکزی : این ایستگاه مشتمل بر یک گیرنده و یک کامپیوتر ی باشد که گیرنده به عنوان
کنترل کننده شبکه انجام وظیفه نموده و در دوره زمانهای مشخص ( معمولا هر ۱۵ دقیقه یک بار )
اطلاعات ذخیره شده در قسمت گیرنده فرستنده های میدانی را از طریق شبکه بی سیم و یا شبکه تلفن
همراه دریافت می کند . این دستگاه مرکزی به تعداد زیادی ایستگاه وصل می شود .
١۵

نرم افزار : نرم افزار سیستم وظیفه دریافت اطلاعات از دستگاه مرکزی به کامپیوتر را به عهده دارد و
server داده ها را جمع آوری و برای آنالیز آماده می کند . و در قسمت server بر اساس سیستم
تجزیه و تحلیل داده ها صورت می گیرد .

شبکه ارتباطی : شبکه ارتباطی با توجه به تکنولوژی انتخاب شده در این ایجاد ارتباط از سه طریق
شبکه تلفنی شهری ، تلفن همراه و همچنین ایجاد شبکه های خصوصی رایانه ای ، بهره گیری کرده و
اطلاعات مربوط به یک ایستگاه مرکزی و ایستگاه های هواشناسی متصل به آن را به یک مرکز انتقال
می دهد .

با بهره گیری از تسهیلات ایجاد شده که کلیه ی مناطق کشور را پوشش می دهد می توان پیش آگاهی
های دقیقی را برای مناطق مختلف با توجه به شرایط هر منطقه ارائه نمود .
Frost Warning Network
١۶
Dew Point & data loggers
Stations
SARMABAN
Precision Farming Center
SMS
Agro Stations
Automatic Weather Stations

آخرین اخبار

پربازدید

    Sorry, no posts matched your criteria.

ماشین آلات و تجهیزات

آرشیو

فرآوری، نگه داری و بسته بندی

آرشیو

فناوری های نوین

آرشیو

سایر حوزه ها

آرشیو